Noson lawog wyntog yma yng Nghaerdydd: noson 'aros-adre'-wrth-y-tân'! Ond, 'roedd pawb a fentrodd allan heno, yn falch iawn iddynt adael cynhesrwydd y tân er mwyn profi o wres y Gymdeithas. Dau o gymeriadau hoffus yr eglwys fu'n trafod 'Hen Gymeriadau'. Noson 'gwerth-dod-allan' iddi oedd hon. Diolch i Glyn, John Albert, ac i Rhiannon am gadw trefn.
TIBERIAS
Ar ôl hyn, amlygodd Iesu ei hun unwaith eto i’w ddisgyblion, ar lan Môr Tiberias...‘Dewch,’ meddai Iesu wrthynt, cymerwch frecwast.’...a chymerodd y bara a’i roi iddynt, a’r pysgod yr un modd. (Ioan 21:1,12,13)
Llun: Itay Bav-Lev
Tiberias...
Ie, bychan y cwmni ond bendith fawr â’r pedwar ohonom yn dechrau’r dydd mewn gweddi, myfyrdod a defosiwn. Ers dechrau mis Medi, buom yn dawel ystyried gweddïau’r Beibl. Yn y ‘Tiberias’ cyntaf (14/9) gweddi Abraham (Genesis 18:23-33) oedd testun ein sylw; gweddi Hanna (1 Samuel 1:9-18, 24-28) yn yr ail gyfarfod (12/10). Echel ein myfyrdod heddiw, oedd gweddi Solomon (1 Brenhinoedd 3:3-15).
Nodweddir diwedd teyrnasiad y brenin Solomon â dirywiad; ond ar y dechrau, prif nodwedd ei frenhiniaeth oedd bod Solomon wedi dewis ceisio a cheisio dewis ewyllys Duw yn safon i’w waith.
Gweddïodd Solomon am ddoethineb - nid am wybodaeth: ...rho i’th was galon ddeallus i arwain dy bobl, i ddirnad da a drwg...(1 Brenhinoedd 3:9). Nid gwybodaeth eang am y byd a’i bethau mo doethineb; mae doethineb yn cynnwys dimensiwn ysbrydol sy’n ymwneud â’n dyletswydd tuag at Dduw a’n cyd-ddyn.
Pobl Iesu ydym ni. Meddai Luc wrthym...yr oedd Iesu yn cynyddu mewn doethineb (2:52a). Un ohonom ydoedd, ond hefyd yn llawer amgenach; mynnai Paul mae gallu Duw a doethineb Duw mewn cnawd oedd Iesu Grist (1 Corinthiaid 1:24). Ei bobl ef ydym; yn byw mewn byd o newid cyson, sydyn ac ar brydiau...brawychus. Mae angen doethineb.
Dyma’r addewid i ninnau: ...os yw rhywun, meddai Iago, ohonoch yn ddiffygiol mewn doethineb, gofynned gan Dduw, ac fe’i rhoddir iddo oherwydd y mae Duw yn rhoi i bawb yn hael a heb ddannod (1:5)
Dechrau’r dydd; dechrau wythnos o waith, a rhaid wrth ddoethineb...
I arweinwyr y cenhedloedd a’r pwysau sydd arnynt i ymateb i ddigwyddiadau’r penwythnos...deisyfwn ddoethineb i arwain dy bobl, i ddirnad da a drwg...
 ninnau'r bore hwn, wedi myfyrio uwchben gweddi Solomon, edrychwn ymlaen at gyfle i drafod gweddi Dafydd (2 Samuel 7:18-29) yn ‘Capernaum’ nos Lun 23/11.
NEWYDDION Y SUL
Place de la République, Paris. Llun: Mark Mardell, BBC. 'Er cael fy nhaflu o don i don...' Evan Evans (1795-1855).
Wele, meddai Morgan Llwyd (1619-1659) dy waith cyntaf di yw distewi…
Dyna’n union a wnaethom, ar ddechrau ein hoedfa heddiw: distewi. Wrth ystyried yr hyn a ddigwyddodd ym Mharis, a chyn hynny yn Beirut a Baghdad, (heb anghofio’r sawl sydd yn dioddef yn sgil daeargryn a chorwynt yn Siapan a Mecsico), nid oes geiriau na delweddau cymwys i gael inni, felly ymdawelodd y gynulleidfa - tawelwch o ofid mawr a chydymdeimlad dwys. Try’r fath ddistawrwydd yn weddi, a’n gweddi'r bore hwn - o’r ieuengaf i’r hynaf - oedd i bobl Paris a Beirut, a phawb sy’n dioddef ym mhob man, ddarganfod gyda'i gilydd nerth i ddal ati i ddal ati. Ein gweddi drosom ein hunain? Er inni weld o ddydd i ddydd y drwg yn dirmygu ac yn melltithio ac yn sathru pob daioni dan draed, y gallwn gredu, ac annog eraill i gredu, na all holl dywyllwch byd, byth ddileu goleuni Duw.
Lili a William, efeilliaid, bu’n arwain ein defosiwn heddiw. Gan Lili cawsom ddarlleniad deallus, a pherthnasol:
Arglwydd, pryd y’th welsom di’n newynog a’th borthi, neu’n sychedig a rhoi diod i ti? A phryd y’th welsom di’n ddieithr a’th gymryd i’n cartref, neu’n noeth a rhoi dillad amdanat? Pryd y’th welsom di’n glaf neu yng ngharchar ac ymweld â thi? A bydd y Brenin yn eu hateb, ‘Yn wir, rwy’n dweud wrthych, yn gymaint ag ichwi ei wneud i un o’r lleiaf o’r rhain, fy mrodyr, i mi y gwnaethoch. (Mathew 25:37-41)
Arweiniwyd y weddi gan Will:
Ar ddechrau wythnos pan fydd teimladau’n rhedeg yn wyllt - dryswch, dicter, ofn, amheuaeth:
helpa ni, Grist y ffordd, i deithio ar y llwybr gyda thi.
Rho i ni Ysbryd anturiaeth fel y bydd, lle bo dryswch, trefn yn dod i’r golwg; lle bo dicter, cariad yn egino; lle bo ofn, tawelwch yn trechu; lle bo amheuaeth, ffydd yn ein calonnau eto. Amen.
Wedi derbyn adnodau'r plantos a’r plant - a’r dewis o adnodau heddiw yn amlygu effaith dwfn y digwyddiadau ym Mharis; nodir dim ond pedwar enghraifft: Duw cariad yw; Iesu a wylodd (yn y Gymraeg a Ffrangeg); Daw fy nghymorth oddi wrth yr Arglwydd, creawdwr nefoedd a daear; Y mae cariad yn goddef i’r eithaf, yn credu i’r eithaf, yn gobeithio i’r eithaf, yn dal ati i’r eithaf. Yng ngwawl yr adnodau rheini, parhau a wnaethom i ystyried arwyddocâd y rhif 3. Heddiw: Trindod y Tad, Mab ac Ysbryd Glân! Gofynnodd y Gweinidog i blantos a phlant y set fawr os oeddent yn deall athrawiaeth y Drindod. Tawelwch cegrwth. Gofynnodd i’r bobl ifanc a’r oedolion - ‘roedd pawb wedi lled ddisgwyl hyn! - oes oeddent yn deall yr athrawiaeth fawr a phwysig hon? Trodd nifer y plant i weld os oedd rhywun yn deall... ond ‘doedd neb yn barod i fentro! ‘Dim ots’, mynnai’r Gweinidog, ‘dim ots o gwbl!’ Pam ‘Dim ots’? ‘Dim ots’ gan fod neb yn deall. Mae rhai yn meddwl eu bod nhw’n deall, a rhai yn esgus ei bod nhw deall, ond does neb yn deall, gan fod deall y tu hwnt i bobl! Ond, gellid profi’r undod cariadus sydd yn Drindod, a mwynhau’r profiad! ‘Does dim rhaid i bob plentyn ddeall damcaniaeth erodynameg cyn dechrau dysgu reidio beic! Nid gwybod am Dduw sy’n bwysig, ond ei deimlo. Os oedd rhai o’r plantos yn dechrau dechrau colli diddordeb yn fath ddiwinyddiaeth, yn sydyn, ‘roeddent yn llawn diddordeb newydd, gan i’r Gweinidog ddechrau sôn am TWIX. Duw, Iesu a’r Ysbryd Glân, yr un yn dri, a’r tri yn un, jest fel TWIX. Tri pheth sydd mewn TWIX: caramel, siocled a bisged. Tri pheth ar wahân, ond gyda’i gilydd. Y ffordd orau o fwynhau TWIX yw nid meddwl amdano, a phoeni amdano, ond... ei fwynhau. Peidiwn â phoeni am yr un yn dri, a’r tri yn un! Does dim rhaid, dim ond ildio’n hunain i’r dirgelwch a mwynhau’r bendithion! Cafwyd addewid gan y Gweinidog bod TWIX bychan i bawb o’r bychain ar ddiwedd yr oedfa.
Symudodd y Gweinidog, yn sydyn o TWIX i sbageti. Sbageti sych. Yr her meddai yw torri darn o sbageti sych yn dwt a thaclus yn ddau ddarn. Mynnai’r Gweinidog fod hyn yn amhosibl - mae pob ac unrhyw ddarn o sbageti sych yn torri i fwy na dau ddarn! Honnai mai ffaith wyddonol ydoedd! Cynhaliwyd arbrawf yn y set fawr - sawl arbrawf yn wir - a’r plantos a phlant bob un yn cael cynnig arni: tri darn; pedwar darn; chwe darn (!); tri darn...ac ymlaen, a neb yn llwyddo i dorri’i darn sbageti yn lan yn ddwy. Rhowch gynnig arni eich hun. Cymerwch ddarn o sbageti sych. Daliwch y naill ben a’r llall o ddarn rhwng bys a bawd, a phlygu; bydd y sbageti bob amser yn torri yn dri neu ragor o ddarnau; byth yn ddau. A’r neges? Mae mwy nag un Drindod yng nghalon yr Efengyl. Dirgelwch mawr y tu hwnt i’n deall yw un, Trindod Tad a Mab ac Ysbryd Glân. Nid oes angen gofidio’n ormodol am y Drindod honno, ond i ni ofalu am barchu’r drindod arall - Duw, a fi, a ti. Cofiwch y sbageti! Fe dyr y darn yn dri neu ragor bob amser, byth yn ddau. Ni ellir cael ‘Fi’ a ‘Duw’ heb ‘Ti’. Nid oes, i mi, yr un llwybr at Dduw nad sydd arwain at gyd-ddyn.
Â’r casgliad rhydd heddiw tuag at waith y genhadaeth, offrymwyd gweddïau dros waith a gweinidogaeth CWM.
Aeth y plantos, plant a phobl ifanc i’w gwersi. Y triawd Ffydd, Gobaith a Chariad oedd y thema iddynt heddiw. Echel y gwersi oedd stori Daniel a'r ffau llewod (Daniel 6). Pwysleisiwyd pwysigrwydd dal yn dynn yn ein ffydd a sefyll gyda'n cyd-ddyn mewn gobaith a chariad. ‘Roedd y neges yn amlwg yn bwysig i'r plant, a hwythau'n gweld hi'n anodd - fel pawb ohonom - i wneud synnwyr o’r erchyllterau a welwyd ym Mharis a Beirut.
Un ymhlith y lleiaf o’r cwmni - Elian - gafodd y syniad o ysgrifennu neges yn Ffrangeg: Confiance; Esperer, Aimer . Oliver, un o’r PIMSwyr cafodd y syniad o drydar neges bersonol i’r Gweinidog gyda llun o’r gwaith a’r weddi ymhlyg ynddo.
Hyn oll, tra bod yr oedolion yn y capel yn gogwyddo eu meddwl at Dduw mewn gweddi, a’r weddi gynulleidfaol honno'n weddi tri phen: Liberté...égalité...fraternité.
Emyn oedd testun pregeth yr Oedfa Foreol. Emyn o eiddo J . G. Moelwyn Hughes (1866-1944). Yr emyn cyntaf iddo gyfansoddi, ac yntau’n ddeunaw oed.
Yn y pennill cyntaf, mynegir yr angen bethau da Duw:
Fy Nhad o’r Nef, O! gwrando’n ‘nghri,
Un o’th eiddilaf blant wyf fi:
O! clyw fy llef a thrugarha,
A dod i mi dy bethau da.
Yn yr ail bennill, mynegir gwerth y pethau da:
Nid ceisio’r wyf anrhydedd byd,
Nid gofyn wnaf am gyfoeth drud;
O! llwydda f’enaid, trugarha,
A dod i mi dy bethau da.
Yn y trydydd pennill, mae Moelwyn yn trafod pris y pethau da:
Fe all mai’r storom fawr ei grym
A ddaw â’r pethau gorau im;
Fe all mai drygau’r byd a wna
I’m henaid geisio’r pethau da.
Yn y pennill olaf mynegir ffrwyth y pethau da:
Ffynhonnell pob daioni sy,
O! dwg fi’n agos atat Ti.
Rho imi galon a barha
O hyd i garu’r pethau da.
Dyma uchafbwynt yr emyn. Er cystal y pethau da, bychan bach ydynt o’i gymharu â’r Peth, y Peth: Duw Cariad Yw. Achos pob ffydd, deunydd pob gobaith, hanfod pob cariad.
Erbyn diwedd yr emyn mae Moelwyn yn gofyn am Dduw ei hun. Caru Duw sydd yn arwain pobl at y pethau da, a’r pethau da sydd yn arwain pobl at Gariad Duw.
Efallai i chi anghofio’r TWIX. Nid oedd y bychain wedi anghofio! Yn ôl y daethant o’i gwersi, a diflannodd bob TWIX bach mewn fawr o dro!
Liw nos, parhau a wnaethom â’r gyfres o fyfyrdodau ‘Ffydd a’i Phobl’. Yn yr unfed bennod ar ddeg o’r Llythyr at yr Hebreaid, mae’r awdur yn mynd i’r afael â’r cwestiwn oesol gyfoes, bythol newydd: ‘Beth yw ffydd?’ Sonnir ganddo am un ar bymtheg o bobl ffydd. Awgrymu mae’r awdur fod bywyd yr un a’r bymtheg hyn, bob un gyda’i gilydd yn ateb y cwestiwn: ‘Beth yw ffydd?’ Mae pob un o’r un ar bymtheg yn lun bychan, a phob llun bychan yn creu un llun - y llun mawr. Mae'r Gweinidog yn ein tywys drwyddynt, fesul dri neu bedwar. ‘Rydym eisoes wedi hel meddyliau am Abel, Enoch a Noa; Abraham, Isaac, Jacob a Sara. Heno: Esau, Joseff a dechrau a’r Moses, gan ystyried ei fam a’i dad.
Mae gyrfa a bywyd Jacob yn fwy lliwgar ac amrywiol o lawer na bywyd Isaac ei dad. ‘Roedd ynddo gyfuniad rhyfedd o’r anianol a’r ysbrydol, y gwalch a’r sant. Ein man cychwyn heno oedd y stori amdano (Genesis 32:24-32) yn twyllo ei dad, Isaac, hen ŵr a oedd yn ddall, i ennill yr enedigaeth-fraint oddi ar ei frawd Esau. Siomwyd Isaac ac Esau, a ffydd yw dygymod â siom. Fe lyncodd Isaac ei siom, a dygymod ag effaith y twyll, gan weld Duw ar waith er waethaf y cyfan. Mae Isaac yn derbyn mai Jacob yn hytrach na’i frawd, Esau oedd dewis Duw. Siomwyd Esau ar yr aelwyd. Aelwyd yw’r eglwys leol, a siomir pobl arni, ynddi ac o’i herwydd. Ffydd yw dygymod â siom, gan dderbyn y rhwystredigaeth a ddaw o weld nad yw pawb yn cyd-weld â ni am beth sydd hanfodol bwysig!
Tynnwyd ni ymlaen at Joseff. Ar nodyn hyfryd o faddeuant a chymod y mae llyfr Genesis yn cloi. Pwysleisir y Rhagluniaeth ddoeth sy’n troi drwg fwriadau brodyr Joseff i ddaioni. Mae’n siŵr bod ambell adlais o brofiadau Joseff ym mhrofiad rhai o ddarllenwyr ‘Newyddion y Sul’. Bu bywyd ar adegau yn greulon; bu’n anodd credu yng nghariad Duw, cymylwyd ein ffydd dros dro. Efallai nad oes esboniad terfynol eto, dim ond credu, a mynnu credu, fod pob peth yn cydweithio er daioni i’r rhai sydd yn caru Duw.
Y mae’r cyfan a wyddom am Moses yn cyfleu portread o un o arwyr ffydd fwyaf yr oesau. Bu’n ffodus yn ei rieni Amram a Jochebed. Mewn amser o erledigaeth greulon yr oedd gofyn ffydd fawr i guddio eu baban yn yr hesg ar lan afon. Drwy ffydd ei rieni y cadwyd Moses yn fyw. Y mae llawer ohonom yn ddyledus i ffydd ein rhieni. Daw I’m cof, meddai Paul mewn llythyr at Timotheus, y ffydd ddiffuant sydd gennyt, ffydd a drigodd gynt yn Lois, dy nain, ac yn Eunice dy fam, a gwn yn sicr ei bod ynot tithau hefyd (2 Timotheus 1:5)
Cofia dy nain a welodd wawr
drwy drymaf len y tywyllwch mawr
pan waeddo’r amheuon, na wrando y rhain
ond cofia’r ffydd oedd ffydd dy nain.
Cofia dy fam, a’i phryder hi
yn oriau dy nosau anniddig di;
a chofia beunydd mai dy grud
oedd allor ei hieuenctid drud.
(W. J. Gruffudd; 1881-1954)
Ond ni all neb ohonom fyw ar ffydd ein hynafiaid heb ei meddu drosom ein hunain. Cafodd Moses hynny drwy brofiad gwefreiddiol. At hynny, y down wrth ail gydio yn y gyfres hon ym mis Ionawr.
Hoffem ddiolch i Undeb yr Annibynwyr Cymraeg am gopi o Beibl.net
Llongyfarchwn eglwys Regeneration (Enw da a'r gynulleidfa o bobl Dduw! Ef yn adfywio ei bobl, a hwythau o'r hewrydd yn adfywio cymuned a byd!) Essex www.regen.church a ddaeth yn y Premier Digital Awards neithiwr i'r brig yn y categori 'Most Engaging Small Church Website'. Cafodd y wefan hon ei henwebi a chyrraedd y rhestr fer.
Bydd Oedfaon y Sul nesaf dan arweiniad Dafydd Iwan (Caernarfon). Boed bendith. Ein braint fel eglwys, prynhawn Sul nesaf yw bod yn gyfrifol am de i’r digartref yn y Tabernacl, Yr Âis am 2:30
PREGETH NOS SUL
Ffydd a’i Phobl (3) (Hebreaid 11) - Esau, Joseff a Moses
Ym Mhennod 11 o’r Llythyr at yr Hebreaid, ceisir ateb y cwestiwn: Beth yw ffydd?
Trwy ffydd y bendithiodd Isaac Jacob ac Esau ar gyfer y pethau i ddod... (Hebreaid 11:20). Awyddus oedd Isaac i gyflwyno ei fendith i Esau, ei fab hynaf. Dymuniad Rebeca oedd ar i Jacob dderbyn y fendith. Dyna ddigwyddodd! Rhwygwyd yr aelwyd a bu rhaid i Jacob ffoi. Siomwyd Esau ac Isaac; ffydd yw dygymod â siom. Derbyniodd Isaac mai Jacob oedd dewis Duw. Bendithiodd Isaac Jacob ac Esau nid ar gyfer eu dyfodol agos, ond ar gyfer y pethau i ddod. Beth yw ffydd? Gweithio a chydweithio ar gyfer y pethau i ddod. Diolch am Bobl Ffydd a wnaeth eu gorau; gwnaethant gamgymeriadau, penderfyniadau byrbwyll a dewisiadau ffôl ond o hyn oll creodd Duw ni, ein cenhadaeth a’n gweinidogaeth. Gwnawn ninnau ein gorau, gan lyncu’r siom nad yw pethau yn gweithio bob amser; a derbyn y rhwystredigaeth o weld nad yw pawb yn cyd-weld â ni. Mae ein llwyddiannau a’n methiannau wedi eu plethu yng nghlytwaith ewyllys Duw. Heb fendith y cyntaf-anedig, ‘roedd bywyd Esau ar chwâl: ...cododd Esau ei lais ac wylo ... A chasaodd Esau Jacob o achos y fendith yr oedd ei dad wedi ei rhoi iddo... (Genesis 27: 38b a 41). Gwyddai’r ddau frawd bod cyfarfyddiad yn anochel. Pan ddigwyddodd: rhedodd Esau i’w gyfarfod, a’i gofleidio a rhoi ei freichiau am ei wddf a’i gusanu... (Genesis 33:4). Meddai Jacob wrth ei frawd: ...y mae gweld dy wyneb fel gweld wyneb Duw, gan dy fod wedi fy nerbyn (Genesis 33: 10). Siomwyd Esau yn ddirfawr ar ei aelwyd. Aelwyd yw’r eglwys leol, Weithiau siomir pobl ar yr aelwyd ond cadarnha ffydd mai’r hyn sy’n bwysig yw mai brodyr a chwiorydd ydym. Gwelodd a chafodd Jacob Duw yn Esau. Camp pob eglwys leol yw sicrhau bod ei bywyd a’i chenhadaeth yn debycach i driongl ‘Isaac, Jacob ac Esau’ nag i driongl Yr oedd dyn a chanddo ddau fab... (Luc 15:11a).
Trwy ffydd y bendithiodd Jacob ... bob un o feibion Joseff ... Trwy ffydd y soniodd Joseff, wrth farw, am Exodus plant Israel, a rhoi gorchymyn ynghylch ei esgyrn (Hebreaid 11:22). A chysgodion diwedd oes yn ymgasglu o gwmpas Jacob, dygir dau fab Joseff ato. Meddai, Ni feddyliais y cawn weld dy wyneb (Joseff) byth eto, a dyma Dduw wedi peri imi weld dy blant hefyd (Genesis 48:11). Cafodd Jacob fwy na’r disgwyl. ‘Roedd traddodi’r fendith wrth farw yn gydnabyddiaeth nad oedd yr addewidion wedi eu cyflawni ac yn fynegiant o’r hyder y byddid yn eu cyflawni yn y dyfodol. Ffydd yw trosglwyddo’r ffydd i’r genhedlaeth nesaf; trosglwyddo er mwyn i’r genhedlaeth nesaf gael ei had-drefnu a’i datblygu. Heb yr ail-gymysgu hwn ymsolido a darfod a wna ffydd. Rhaid hefyd trosglwyddo’r ffydd mewn ffydd! ...soniodd Joseff, wrth farw, am Exodus...a rhoi gorchymyn ynghylch ei esgyrn. Er llwyddiant yr Aifft, dymunai Joseff i’w esgyrn orwedd yng Ngwlad yr Addewid. Bu farw a chladdwyd ei weddillion...ond pan ddaeth yr amser i adael yr Aifft arweiniodd Duw hwy...Cymerodd Moses esgyrn Joseff gydag ef (Exodus 13: 18-19). Trosglwyddo ein ffydd mewn ffydd; gan wybod y bydd bob amser llaw yn estyn i dderbyn y ffydd honno gennym.
Trwy ffydd y cuddiwyd Moses ar ei enedigaeth am dri mis gan ei rieni... (Hebreaid 11:23). Mewn cyfnod o erlid, ‘roedd gofyn ffydd fawr ar Jochebed ac Amram, rhieni Moses, i guddio eu baban yn yr hesg ar lan afon. Mewn Iddewiaeth a Christnogaeth tystia’r Beibl fod y cynllun dwyfol i achub pobl wedi cychwyn gyda’r dibwys; yn aml, dyma sut y mae Duw yn gweithio. Ffydd yw ymddiried. Dyma brofiad Esau, Joseff, a Jochebed ac Amram; ymddiried yn Nuw, yn ei gariad a’i ofal. Trwy ddirgel ffyrdd mae’r uchel Iôr yn dwyn ei waith i ben... (William Cowper, 1731-1800. cyf. Lewis Edwards, 1809-87. C.Ff.: 66) Ymhlith y dirgel ffyrdd rheini mae’r ffaith ddiymwad fod Duw yn defnyddio ni i ddwyn ei waith i ben. Canys, meddai Paul, eiddo Duw ydym ni, fel cydweithwyr (1 Corinthiaid 3:9).
Beth yw ffydd?
Fe’n hatgoffir gan Isaac ac Esau mai dygymod â siom yw ffydd.
Amlyga Joseff mai ffydd yw trosglwyddo’r ffydd mewn ffydd.
Dangos Jochebed ac Amram mai ymddiried yw ffydd - ni’n ymddiried yn Nuw, a Duw yn ymddiried ynom ni.
PREGETH BORE SUL
Fy Nhad o’r nef, O! Gwrando ‘nghri...
(J G Moelwyn Hughes, 1866-1944; C.Ff. 691)
Moelwyn Hughes; mae ganddo lawer emyn, a phob un yn dda, ond mae un yn arbennig o dda. Testun ein sylw heddiw yw’r emyn arbennig hwnnw.
Fy Nhad o’r Nef, O! gwrando’n ‘nghri, un o’th eiddilaf blant wyf fi: O! clyw fy llef a thrugarha, a dod i mi dy bethau da. 18 mlwydd oed oedd Moelwyn Hughes pan gyfansoddodd yr emyn hwn. Gweddi ac ymbil personol am bethau da Duw ydyw. Onid personol popeth crefydd? Cychwyn gyda’r profiad personol, yr ymrwymiad personol, y ffydd bersonol, y gobaith a’r cariad personol. Crefydd bersonol i ddechrau, crefydd letach wedi ac oherwydd hynny. Awgryma Moelwyn ddau beth am ein perthynas â Duw. Yn gyntaf: eiddilwch. Yn ymyl anferthedd anferth Duw eiddil ydym. Gwelodd Moelwyn hefyd ein mawredd; daw hwn yn sgil ein perthynas â Duw. Er mor eiddil ydym, plant i Dduw ydym; fe’n cynhelir gan ei anferthedd. Deisyf y weddi am drugaredd Duw: O! clyw fy llef a thrugarha.... Oddi mewn i’r O! mae’r drwg a wnaethom, y daioni nas gwnaethom, y beiau bwriadol a gyflawnwyd gennym, a’r niwed a’r dolur a achoswyd gan ein hymddygiad. Trugaredd yw agwedd dosturiol, faddeugar Duw tuag atom. Nid ein collfarnu na’n cosbi a wna Duw, yn hytrach estyn amdanom mewn tosturi, a chydio ynom mewn trugaredd. Nid oes pall ar y trugaredd hwn: Er iti faddau beiau rifedi’r tywod mân, Gwn fod dy hen drugaredd lawn cymaint ag o’r blaen... (Morgan Rhys; 1705?-79) ...a dod i mi dy bethau da. Parodrwydd a phenderfyniad i faddau i eraill y drwg a wnaethant, y daioni nas gwnaethant, y beiau bwriadol a gyflawnwyd ganddynt, a’r niwed a’r dolur a achoswyd gan eu hymddygiad. Ofer pob peth arall heb hyn.
Nid ceisio’r wyf anrhydedd byd, nid gofyn wnaf am gyfoeth drud; O! llwydda f’enaid, trugarha, a dod i mi dy bethau da. Anodd canu’r pennill hwn a bod yn gwbl onest! Mae diogelu ein cyflwr ysbrydol llawn mor bwysig a sicrhau llwyddiant materol: Pa elw a gaiff dyn os ennill yr holl fyd a fforffedu ei fywyd? (Mathew 16:26) Mae ‘anrhydedd byd’ a ‘(ch)yfoeth drud’, y naill fel y llall, yn rhan o’r fendith a gawn gan Dduw, ond mae iddynt le priodol mewn bywyd, a rhaid eu cadw yn eu lle. Ofer pob cyfoeth os bydd yr enaid yn dlawd. Truenus pob anrhydedd heb fendith Duw. O! llwydda f’enaid yw ein gweddi ninnau; amod llwyddiant enaid yw derbyn y pethau da sydd gan Dduw i’w rhoddi inni. Erys yr angen am drugaredd Duw arnom, gan mor hawdd a chyson yr anghofiwn mai ofer anrhydedd byd a (ch)yfoeth drud heb (b)ethau da ein Duw.
Fe all mai’r storom fawr ei grym a ddaw â’r pethau gorau im; fe all mai drygau’r byd a wna i’m henaid geisio’r pethau da. Wedi sylweddoli mor werthfawr dy bethau da, haws talu’r pris amdanynt! Aberth diwerth sy’n anodd. Ni ystyrir unrhyw aberth yn ormod pa bod y wobr yn deilwng. Wrth geisio ein hargyhoeddi fod gwerth aberthu anrhydedd a chyfoeth er mwyn cael a chadw gafael ar y (p)ethau da, nid yw Moelwyn am ddweud bod stormydd yn angenrheidiol ond, meddai, Fe all mai’r storom fawr ei grym.... Os stormydd yw’r pris amdanynt, mynna Moelwyn ei fod yn barod i dalu’r pris. Daw'r pethau da yn rhwydd iawn i ni heddiw; hwylustod addoli ac addoldai, amlder cyfleusterau a chyfryngau o bob math. Mae ‘moddion gras’ o fewn cyrraedd pawb ohonom, ond gwyliwn rhag i hynny ein dallu i werth y gras. Isel y pris am y (p)ethau da heddiw; tueddwn, efallai, colli golwg ar eu gwerth.
Ffynhonnell pob daioni sy, O! dwg fi’n agos atat Ti. Rho imi galon a barha o hyd i garu’r pethau da. Uchafbwynt yr emyn! Yng Nghaneuon Ffydd, a dwg fi’n agos atat Ti a geir. Mae byd o wahaniaeth rhwng a dwg fi’n agos atat Ti a O! dwg fi’n agos atat Ti! Nid gofyn am y ‘pethau’ a wna’r gweddïwr bellach ond gofyn am gwmni rhoddwr y pethau! Er cystal y pethau da, bychan bach ydynt o’i gymharu â’r Peth: Duw Cariad Yw. Achos pob ffydd, deunydd pob gobaith, hanfod pob cariad. Ar ddiwedd ei emyn gofyn Moelwyn am Dduw ei hun. Ffrwyth caru’r pethau da yw dod yn agos at Dduw ei Hun. Caru Duw sydd yn arwain pobl at y pethau da, a’r pethau da sydd yn arwain pobl at Gariad Duw.
PARIS
Wrth ddarllen papur newydd, gwrando ar y radio, neu wylio'r teledu cawn ein bombardio bob dydd; pob awr o bob dydd; o un pen y flwyddyn i'r llall gan fileindra pobl - ac yn raddol fe ddown i arfer â newyddion drwg, gan dderbyn deunydd tywyll ein byw a'n bod.
Ond, weithiau mae rhywbeth eithafol yn digwydd, ac yn ein deffro: Paris. Mae’r hyn a ddigwyddodd ym Mharis neithiwr wedi difrifoli pawb ohonom.
Beth a ddywedwn felly? Chwilio am eiriau. . .ond does dim geiriau. Mae’r cyfan tu hwnt hollol i ffiniau ein deall.
'Does dim geiriau na delweddau cymwys i gael inni, does dim atebion dynol i gael. Mae Paris yn gorfodi ni gyd i oedi, ystyried ac ymdawelu - tawelwch o ofid mawr.
Tawelwch o gydymdeimlad dwys - pobl wedi eu taflu'n ddirybudd a diseremoni i drobwll creulon gofid a galar.
Tawelwch o ddicter mawr tuag at y bobl a gyflawnodd y fath erchylltra; a thawelwch o ddychryn difrifol.
Ein gweddi, dros holl bobl Paris, yw iddynt ddarganfod gyda'i gilydd nerth i barhau.
Ein gweddi drosom ein hunain - er inni weld o ddydd i ddydd y drwg yn dirmygu ac yn melltithio ac yn sathru pob daioni dan draed, y gallwn dal ati i ddal ati i gredu na all holl dywyllwch byd, byth ddileu goleuni Duw.
GENESARET
...daethant i Genesaret ac angori wrth y lan. (Marc 6:53b)
Paned a sgwrs yn y Terra Nova, Parc Llyn y Rhath
Terra Nova...11 y bore, amser paned. Er mor adfywiol y baned, y drafodaeth a’n bywiocaodd. Man cychwyn y drafodaeth honno oedd triongl; triongl ar ei phen; ei phegwn uchaf am i lawr. Beth a wnelo hyn â gweddi, addoliad a bywyd yr eglwys leol? Gan John Roberts (Minimus; 1808-1880; CFf.:243) oedd yr ateb, heb anghofio Habacuc broffwyd!
Bywha dy waith, O Arglwydd mawr,
dros holl derfynau’r ddaear lawr
drwy roi tywalltiad nerthol iawn
o’r Ysbryd Glân a’i ddwyfol ddawn.
Bywha dy waith o fewn ein tir,
arddeliad mawr fo ar y gwir;
mewn nerth y bo’r Efengyl lawn,
er iachawdwriaeth llawer iawn.
Bywha dy waith o fewn dy dŷ
a gwna dy weision oll yn hy:
gwisg hwynt â nerth yr Ysbryd Glân,
a’th air o’u mewn fo megis tân.
Bywha dy waith, O Arglwydd mawr,
yn ein calonnau ninnau nawr,
er marwhau pob pechod cas,
a chynnydd i bob nefol ras.
Mae nifer helaeth o weddïau yn y Beibl. Seiliwyd yr emyn hwn ar weddi’r Proffwyd Habacuc. Brawddeg o’r weddi honno sy’n dechrau pob un o’r pedwar pennill: Bywha dy waith yng nghanol y blynyddoedd. ‘Roedd Habacuc yn byw mewn cyfnod pan oedd cyflwr ysbrydol ei bobl yn isel, ‘Roedd hyn tua saith canrif cyn Crist. Nid yw dirywiad crefyddol yn beth newydd felly! Ond, a dyma hanfod neges y Proffwyd, ni ddylai pobl Dduw fod yn fodlon ar gyflwr eu hoes nac ar eu cyflwr eu hunain!
O! ARGLWYDD, clywais sôn amdanat, a gwelais dy waith, O! Arglwydd. Adnewydda ef yn yng nghanol y blynyddoedd, datguddia ef yng nghanol y blynyddoedd, ac yn dy lid cofia drugaredd...Er nad yw’r ffigysbren yn blodeuo, ac er nad yw’r gwinwydd yn dwyn ffrwyth; er i’r cynhaeaf olew ballu, ac er nad yw’r meysydd yn rhoi bwyd; ac er i’r praidd ddarfod o’r gorlan, ac er nad oes gwartheg yn y beudai; eto llawenychaf yn yr ARGLWYDD, a llawenhaf yn Nuw fy iachawdwriaeth. Yr ARGLWYDD Dduw wy fy nerth; gwna fy nhraed yn ysgafn fel ewig, a phâr imi rodio uchelfannau (Habacuc 3:1-3, 17-19)
Dyhead gweddigar yr emynydd yw am i Dduw fywhau ac adnewyddu ei waith - dros holl derfynau’r ddaear lawr, o fewn ein tir, o fewn dy dŷ; yn ein calonnau ninnau nawr. Sylweddola’r emynydd mai Duw all fwyhau, ac mae’r bywhau yn digwydd yn a thrwy bobl Dduw. Gwaith Duw ynom yw tarddle’r bywhau. Pan fywheir gwaith Duw yn ein calonnau ninnau nawr bywheir gwaith Duw o fewn dy dŷ, o fewn ein tir, a thros holl derfynau’r ddaear lawr.
Wel, am drafodaeth! Dyma rhai o’r prif bwyntiau:
Er cydnabod pwysigrwydd dylanwad y weddi a defosiwn yn ein calonnau ninnau nawr; rhaid hefyd sylweddoli fod gweddi a gweddïau pobl Dduw dros holl derfynau’r ddaear lawr yn ein cynnal a'n chadw. Pwy a ŵyr sawl bendith a gawn o weddïau pobl Dduw ledled byd?
Cydnabu’r Gweinidog nad oedd wedi sylweddoli tan yn gymharol ddiweddar mai dyfyniad o broffwydoliaeth Habacuc oedd llinell agoriadol pob pennill. Cymaint a gollir wrth golli cyd-destun adnod neu emyn!
Yng nghyd-destun y symud a berthyn i emyn Minimus, o holl derfynau’r ddaear lawr i ein calonnau ninnau nawr soniwyd am bwysigrwydd a chyfoeth ein koinônia fel pobl ffydd. Ofer y ceisia unrhyw un wneud yr Efengyl yn feddiant personol; yn yr act o’i dderbyn rhaid ei rhannu, fe lifa o ein calonnau ninnau nawr i holl derfynau’r ddaear lawr.
Mor bwysig yw cyfle fel hyn, yn gwmni bychan, i drafod ein ffydd! Er mor bwysig y cyhoeddi bob Sul, hanfodol y cwmnïa agos i rannu a thrafod. Cyfuniad o’r cyhoeddi a’r trafod sydd yn bywhau gwaith Duw yn ein calon.
'PATTERN FOR LIVING'
Treasure Island, Kidnapped, The Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde
Heddiw, yng Nghaeredin 1850 ganed Robert Louis Stevenson (m. 1894). Dyma rydd gyfieithiad o'i Pattern for Living.
- Penderfynwch fod yn ddedwydd, gan ddysgu ymlawenhau ym mhethau syml bywyd.
- Gwnewch y gorau o’ch amgylchiadau. Nid yw bywyd yn fêl i gyd i neb. Ymhlyg yn llawenydd pawb mae rhywfaint o dristwch. Y gamp yw sicrhau fod y chwerthin yn amlycach na’r dagrau.
- Peidiwch â’ch cyfrifir eich hunain yn bwysicach nag ydych. Peidiwch â meddwl y dylid eich cadw rhag y trafferthion sydd yn dod i eraill.
- Amhosibl yw bodloni pawb. Na phoener yn ormodol am feirniadaeth.
- Peidiwch â cheisio bod yr hyn y tybiwch y mai arall/eraill yn dymuno i chi fod. Byddwch yr hyn ydych.
- Gwnewch yr hyn yr ydych yn mwynhau, ond gochelwch rhag dyled.
- Peidiwch â benthyg trafferth. Mae trafferthion dychmygol yn anoddach i’w goddef na thrafferthion go iawn.
- Gan fod casineb yn wenwyn i’r enaid, peidiwch â choleddu cynnen. Osgowch bobl sydd yn gwneud chi’n anhapus.
- Mynnwch ddiddordebau amrywiol. Os na fedrwch deithio, darllenwch am eraill yn teithio.
- Ataliwch rhag y post-mortem! Peidiwch â phendroni dros ofidiau a chamgymeriadau.
- Gwnewch yr hyn a fedrwch dros eraill.
- Byddwch brysur. Gall cadw’n brysur eich cadw rhag diflastod.
