'BETHANIA': LLYFR JOSUA (3)

Josua 4:1-8; 15-24

Gwyddai Josua mor awyddus fyddai’r genhedlaeth nesaf i wybod ystyr y gromlech o ddeuddeg carreg yn Gilgar ger Jericho.

‘Beth mae'r rhain yn ei olygu i chi?’ fyddai’r cwestiwn, ac roedd Josua yn awyddus fod iddo ateb clir a phendant.

Dylai’r genhedlaeth nesaf ddysgu fod y cerrig wedi eu gosod yno er mwyn atgoffa Israel o gariad yr Arglwydd Dduw tuag ati yn y gorffennol. Roedd y gromlech yn dyst o’r ffaith nad trwy ei hymdrechion ei hun y daeth y genedl yn ddianaf o’r Aifft a meddiannu Canaan, ond trwy nerth a thrugaredd Duw.

Disgwylir i’r Cristion hefyd fedru ateb y sawl sy’n ei holi am ei ddaliadau crefyddol. Byddwch barod bob amser i roi ateb i bob un fydd yn ceisio gennych gyfrif am y gobaith sydd ynoch, oedd cyngor awdur llythyr cyntaf Pedr (3:15). Teimlai yntau, fel Josua fod y byd yn disgwyl i gredadun fod yn barod i rannu cyfrinach ei ffydd ag eraill.

Mae’r cwestiwn ‘Beth yw sail eich cred?’ ynddo’i hun yn arwyddocaol. Awgryma fod eraill wedi sylwi ar ein ffydd ac ar y gweithredoedd sy’n deillio ohono. Tybiant, yn ddigon naturiol, fod ein cred yn chwarae rhan bwysig yn ein byw a’n bod, ac y maent o’r herwydd, am wybod mwy amdani. Wrth geisio ateb cwestiwn o’r fath, fe’n hysgogir i ystyried faint yn hollol mae ein ffydd yn ei olygu i ni.

Josua 5:13-15

Gwersyllodd Josua heb fod ymhell o Jericho. Bellach, roedd taith yr anialwch a chroesi’r Iorddonen y tu cefn iddo - roedd popeth drosodd yn llwyddiannus. Nawr, wrth weld cyflawni’r addewid o roi cartref i’r genedl, onid oedd yr hen ryfelwr yn haeddu gorffwys ar ei rwyfau am dipyn? Onid dyma gyfle i ymlacio ar ôl deugain mlynedd o helbul a thrafferth? Ond nid fel yna y bu hi. Mewn gweledigaeth fe ymddangosodd tywysog llu'r yr Arglwydd iddo â chleddyf yn ei law. Mae’r ffaith fod yr hanesyn yn gorffen yn swta yn awgrymu fod diweddglo ar goll. Fel rheol, y mae storïau o’r fath yn cael eu cynnwys yn y Beibl i esbonio bodolaeth cysegrle neu allor (Cymharer hanes gweledigaeth Jacob ym Methel; Genesis 28:10-22). Diweddglo neu beidio, y neges i Josua oedd mai ymdrech, nid hawddfyd, fyddai cyfran Israel wedi croesi’r afon.

Y mae perygl i’r Cristion, fel yr Israeliaid gynt, ddibrisio’r frwydr. Mae awdur y Llythyr ar yr Effesiaid yn ymwybodol iawn o’r dylanwadau drygionus sy’n bygwth dilynwyr Crist. Fe gymell ei ddarllenwyr i ymarfogi â holl arfogaeth Duw er mwyn gwrthsefyll y pwerau ysbrydol sy’n ceisio tanseilio’u ffydd a difetha’u bywyd. Y mae’r bywyd Cristnogol yn cynnwys brwydrai sy’n gofyn am feddwl effro ac ystyriaeth fanwl.

Gwisgwch holl arfogaeth Duw, fel y galloch sefyll yn erbyn cynllwynion diafol. Oblegid nid yw ein hymdrech ni yn erbyn gwaed a chnawd, ond yn erbyn tywysogaethau, yn erbyn awdurdodau, yn erbyn bydol lywiawdwyr tywyllwch y byd hwn, yn erbyn drygau ysbrydol yn y nefolion leoedd. (Effesiad 6:11-12)

Josua 7:1-9

Cyn cyrraedd pobl Israel, roedd gwlad Canaan wedi’i rhannu’n dywysogaethau bychain, pob un gyda’i phrifddinas ei hun.

Wedi concro Jericho, gorchwyl nesaf Josua oedd cymryd Ai, ac yn ôl adroddiad yr ysbiwyr, ni chai unrhyw drafferth i wneud hynny. Nid oedd angen i’r holl fyddin ddringo ato o ddyffryn yr Iorddonen; fe fyddai 3000 o filwyr yn hen ddigon! Ond cafodd Josua ei gamarwain. Daeth pobl Ai allan fel un ac ymlid yr Israeliaid i lawr ochr y bryn gan ladd llawer ohonynt. Aeth y cwbl yn groes i ddisgwyliadau Josua. Nid rhyfedd iddo rwygo’i ddillad a rhoi llwch ar ei ben mewn edifeirwch.

Dysgodd Israel y diwrnod hwnnw fod i lwyddiant ei beryglon. O’i chymharu â Jericho, ymddangosai Ai yn hawdd iawn ei threchu. Nid oedd angen gofyn am gymorth gan Dduw i ddarostwng lle mor fychan a disylw. Ar unwaith anfonwyd 3000 o ddynion gan ddisgwyl y byddai’r gaer yn eu dwylo cyn nos. Roedd Josua a henuriaid Israel wedi blasu buddugoliaeth wrth furiau Jericho, ond wedi anghofio pwy a’i rhoddodd.

Onid dyma’r perygl parhaus sy’n perthyn i’n llwyddiant? Yn ddiarwybod, gall wneud inni deimlo’n hunangynhaliol ac yn rhy hyderus. Gall ein hamddifadu o’n hymwybyddiaeth mai meidrol ydym a’n bod yn dibynnu am bopeth ar Dduw ein Tad.

'YMLAEN': Y SUL A'R WYTHNOS NEWYDD

Ym mis Mai 2013, cyhoeddwyd Adroddiad o Drafodaethau ac Argymhellion Gweithgor Gweinidogaeth Eglwys Minny Street. Y cyntaf o bum flaenoriaeth a nodwyd i waith a chenhadaeth yr eglwys hon oedd Addoliad. Wrth ymfalchïo yn arddull, naws ac ehangder ein haddoliad, teimlai’r Gweithgor bod yna gyfleoedd i gynyddu ymwneud aelodau yn ein hoedfaon. Hyn, nid yn unig er mwyn datblygu "gweinidogaeth yr holl saint", ond hefyd, fel modd i feithrin cynulleidfa a fydd, gobeithio, yn fwy parod i ymgymryd â threfnu ac arwain oedfaon pan fydd, efallai, mwy o alw (e.e. cyfnod di-weinidog). Cytunwyd bod angen meithrin, ymysg ein haelodau, barodrwydd i gynnig gwasanaeth yn hytrach na disgwyl i rywun ofyn. Gwelwyd hefyd gyfleoedd trwy’r fath ymwneud i ennyn ymdeimlad o gyd-weithio ymysg grwpiau o aelodau’r gynulleidfa.

Bellach, mae pob pumed Sul yn y mis yn gyfle i aelodau’r eglwys i drefnu a chynnal yr addoliad. Buddiol a bendithiol yw hyn. Bydd ein Hoedfa Foreol 10:30 dan arweiniad aelodau a chyfeillion Rhiwbeina. Cynhelir Ysgol Sul. Bydd paned yn y Festri wedi’r Oedfa.

Bydd yr Oedfa Hwyrol (18:00) yng ngofal y Diaconiaid. Eto, bydd paned yn y Festri wedi’r Oedfa.

Dyfal bu’r paratoi, a dygn y trefnu i sicrhau fod gan bawb - o’r ieuengaf i’r hynaf - ei le, cyfle a chyfraniad. Pawb a’i waith, a gwaith i bawb wrth gynnal gwasanaeth ac offrymu mawl ac addoliad. Gweddïwn am wenau Duw ar y Sul.

Ein braint fel eglwys, pnawn Sul (14:30), fydd cael bod yn gyfrifol am baratoi te i’r digartref yn y Tabernacl, yr Âis.

Ar ddechrau tymor newydd Cymdeithas Ddiwylliannol Eglwys Minny Street, llongyfarchwn y Swyddogion a’r Pwyllgor ar baratoi rhaglen mor ddiddorol, a llawn amrywiaeth. Ein man cychwyn (1/10; 19:30 yn y Festri) fydd noson yng nghwmni Eifion Glyn: ‘Her Afghanistan’.

Babimini bore Gwener (4/10; 9:45-11:15 yn y Festri): gwên, a chroeso, cwmni a phaned i’r rhieni; ac i’r plantos: hwyl a chân, chwarae a chwerthin.

Minny’r Caffi pnawn Gwener (4/10; 14:00-15:30 yn y Festri): cyfle i ofalwyr a’u hanwyliaid sy’n byw gyda dementia a heriau tebyg ddod at ei gilydd am ysbaid o ymlacio. Boed bendith. ‘Rydym yn ddyledus i’r rheini sy’n rhoi o’u hamser i gychwyn y fenter bwysig hon.

‘Bore’ Coffi bore Sadwrn (5/10; 10:30-14:00) er budd ein helusen eleni, Maggie’s.

'BETHANIA': LLYFR JOSUA (2)

Testun y dysgu a’r trafod yn ’Bethania’ eleni fydd Llyfr Josua - un o lyfrau anoddaf y Beibl ydyw; llyfr yn drwm o ryfela, lladd a dinistr.

Josua 2:1-21

Y Canaanead cyntaf i bobl Israel gyfarfod wedi croesi’r Iorddonen oedd Rahab y butain.

Rhoddodd loches i’r ysbiwyr ar yr amod ei bod hi a’i theulu yn cael eu harbed pan syrthiai Jericho i afael yr Israeliaid.

Cawn ragor o’i hanes yn y chweched bennod.

Prin fod Rahab wedi cael lle amlwg yng nghroniclau’r Canaaneaid.

Iddynt hwy roedd ei henw’n gyfystyr a dichell a thwyll.

Ond y mae Iddewon a Christnogion wedi ei gweld mewn goleuni tra gwahanol.

Yn ôl y traddodiad Iddewig, fe ymbriododd a Josua ar ôl iddi gael tröedigaeth, ac y mae’r proffwyd Jeremeia yn un o’i disgynyddion.

Caiff yr un fain, os nad mwy o barch gan Gristnogion.

Y mae Mathew (1:5) yn ei gosod yn daclus yn achau Iesu o Nasareth. Hi oedd mam Boas, tad-cu Jesse, tad Dafydd.

Ond mae awduron y Testament Newydd yn mynd ymhellach, ac yn ei chymeradwyo am ddau beth sy’n sylfaenol i’r grefydd Gristnogol: ei ffydd a’i gweithredoedd.

Yn Hebreaid 11:31 y mae’r awdur yn ei chynnwys yn y rhestr hir o gewri’r ffydd Iddewig: Trwy ffydd, ni chafodd Rahab, y butain, ei difetha gyda’r rhai oedd wedi gwrthod credu.

Cyffesodd ei chred yn Arglwydd Dduw Israel ar sail yr hyn a glywodd amdano.

Wrth ystyried y fuddugoliaeth a gafodd Israel dros yr Eifftiaid a’r Amoriaid, rhesymodd fod yr Arglwydd yn gryfach na’i duwiau hi.

Roedd hanes yn cadarnhau ei ffydd a’i harwain i gyfaddef wrth yr ysbiwyr: ... yr Arglwydd eich Duw, efe sydd Dduw yn y nefoedd uchod, ac ar y ddaear isod.

Yn Iago 2:25 defnyddir Rahab fel enghraifft o’r hyn sydd yn deillio o wir ffydd: Onid trwy weithredoedd y cyfiawnhawyd Rahab, y butain pan dderbyniodd hi’r negeswyr a’u hanfon i ffwrdd ar hyd ffordd arall? Fel y mae’r corff heb anadl yn farw, felly hefyd y mae ffydd heb weithredoedd yn farw.

Gofal am eraill oedd ffrwyth Rahab.

Heb y ffydd honno a’i ffrwyth, ni fuasem erioed wedi clywed amdani, ac ni fuasai ei henw wedi cael ei gyplysu a’r enw sydd goruwch pob enw.

Josua 3:1-8

Er nad oedd croesi’r Iorddonen yn brofiad mor dyngedfennol yn hanes Israel a chroesi’r Môr Coch, yr oedd serch hynny yn ddigwyddiad pwysig ac unigryw.

Ar lan afon cafodd y genedi ei hatgoffa gan Josua nad oedd wedi tramwyo’r ffordd hon o’r blaen.

Fe fyddai arni angen help i wynebu’r dyfodol yn hyderus, angen arwydd fod Duw gyda hi yn gymorth mewn cyfyngder.

Yr arch, cist bren yn dal llechau’r cyfamod oedd yr ateb.

Symbol gwahanol o’r presenoldeb dwyfol i’r rhai a welwyd yn yr anialwch oedd hwn.

Yno, y golofn dan a’r cwmwl, symbolau yn perthyn i fyd natur, oedd yr arwyddion fod Duw ar y blaen.

Ond yn arch y cyfamod datguddiodd Duw ei hun mewn ffordd arall, ffordd fwy personol.

Dyma’r Duw a ddewisodd Israel allan o’r holl genhedloedd, dyma’r una’i carodd ac a roddodd ei gyfraith iddi i’w harwain.

Yr oedd yr arch yn fwy arwyddocaol na’r cwmwl, ac arni hi yr oedd Israel i edrych wrth fynd trwy’r Iorddonen.

Sylwn fod tua milltir rhwng yr arch a’r fyddin.

Arwydd o barch oedd y pellter hwn rhwng Duw a’i bobl, ond yr oedd hefyd yn sicrhau fod yr arch yn weladwy i bawb.

Petai’n cael ei chario o fewn ychydig lathenni i’r milwyr, y rhengoedd blaen yn unig a fyddai’n ei gweld.

Trefnodd Josua fod pawb yn medru gweld yr arch drosto’i hun, ac o ganlyniad yn gwybod y ffordd.

Daw’r Cristion yntau i wybod y ffordd wrth gadw ei lygad ar yr Arglwydd a chael profiad personol o’i gwmni ar y ffordd.

Josua 3:9-17

Yr hyn a geir yn adnod 16 yw darlun o argae anweledig a’r dŵr yn cronni'r to ôl iddo.

Y mae rhai wedi ceisio esbonio’r digwyddiad trwy son am dirlithriad neu ddaeargryn.

Tair gwaith yn ystod y saith can mlynedd diwethaf tystia haneswyr fod y glannau uchel sydd bob ochr iddi wedi llithro i’r Iorddonen a’i chau am oriau. Gallai’r un peth fod wedi digwydd yng nghyfnod Josua.

Ond nid oes angen chwilota am reswm ffeithiol.

Cofiwn mai diwinydd, nid hanesydd, oedd awdur Llyfr Josua; ac iddo ef gwerth ysbrydol, hid hanesyddol sydd i’r stori.

Y mae’r cyferbyniadau rhwng y stori hon a hanes yr ymwared o’r Aifft yn amlwg.

Fel arweinwyr, roedd Moses a Josua yn ddigon tebyg i’w gilydd.

Roeddent ill dau yn benderfynol o gyrraedd Canaan, ac fe anfonodd y ddau ohonynt ysbiwyr o’u blaen. Rhagflaenodd Duw ei bob ar eu taith trwy ddefnyddio colofn dan yn y naill le, ac arch y cyfamod yn y llall. Cysylltir y ddau ddigwyddiad a Gŵyl y Pasg yn nhraddodiadau crefyddol Israel (Josua 5:10-12).

Yn y ddwy stori gwyrth sy’n galluogi Israel i fynd yn ddiogel trwy’r dyfroedd.

I’r Hebrëwr roedd yr Exodus a hanes croesi’r Iorddonen yn brawf o dri gwirionedd ysbrydol.

Yn gyntaf, fod ei Duw yn Dduw nerthol a fedai reoli grym natur a’r ddefnyddio i’w ddibenion ei hun.

Yn ail, fod Duw yn ffyddlon i’w air. Roedd wedi addo i’r tadau yr arweiniai’r genedl o gaethiwed i Ganaan; yma caiff yr addewid ei chyflawni.

Yn olaf, mai Duw ac nid yr Israeliaid oedd yn haeddu’r clod am drechu’r pharo a meddiannu Canaan.

Trwy wyrth, trwy weithred ddwyfol nid gweithred ddynol, y daeth Israel i wlad yr addewid.

‘YMLAEN’: Y SUL A’R WYTHNOS NEWYDD

Dros y Sul, ein braint fel eglwys fydd cael gwrando cenadwri a derbyn arweiniad gan y Parchedig Aled Davies (Chwilog). Gwyddom y cawn ganddo bregethu meddylgar a phregethau buddiol a bendithlawn. Gweddïwn am wenau Duw ar Oedfaon y Sul. Yn ôl ein harfer, bydd yr Oedfa Foreol am 10:30. Cynhelir yr Ysgol Sul, a bydd ein plant a phlantos yn parhau i ymdrin â hanes Iesu’n dewis disgyblion (Mathew 4:18-22). Bydd yr Oedfa Hwyrol am 18:00.

Nos Lun (23/9; 19:00-20:30) PIMS.

Nos Fawrth (24/9; 19:30-20:30): ‘Bethania’. Echel ein trafodaeth eleni yw ‘Josua’. Darperir nodiadau ‘Bethania’ rhag blaen ar y wefan hon bore dydd Llun.

Nos Fercher (25/9; 19:00), Cwrdd Chwarter Cyfundeb Dwyrain Morgannwg yng Nghapel Hermon, Treorci: Ymweliad Llywydd yr Undeb, y Parchedig Jill-Hailey Harries.

Bore Gwener (27/9; 10:00): ‘Llynyddwch’. Paned wrth ymyl llyn llonydd y Rhath. Yn Terra Nova cawn gyfle i drafod, fesul pennod, llythyr Paul at y Philipiaid.