'DEUGAIN A DEG' - TYMOR Y PASG (8)

‘Christ’ Jacob Epstein (1880-1959)

‘Christ’ (1917-19) Jacob Epstein (1880-1959) Oriel Genedlaethol Celfyddyd Fodern, Caeredin.

Gan hepgor y portread traddodiadol, derbyniol o Grist, mynnai Epstein rhoi wyneb dynol, cyffredin - go iawn - i’r Crist hwn. Gwnaethpwyd 'cast' o wyneb cyfaill i Epstein. Wyneb cyfaill yn ei wendid a’i ddolur, a hwnnw’n ddifrifol wael yw wyneb 'Christ'.

Gad imi weld dy ŵyneb-pryd

yng ngwedd y llesg a’r gwael ...

(E.A.Dingley 1860-1948 cyf. Nantlais, 1874-1959; CFf.:805)

Cwblhawyd ‘Christ’ yn 1919. Negyddol iawn bu’r ymateb i gerflun Epstein! Mynnai’r beirniaid nad fel yma dylai Crist edrych! Crist caled oedd hwn. Dengys ei glwyf nid mewn buddugoliaeth, ond mewn barn! Onid cysur a chynhaliaeth oedd angen yn 1919?

‘Roedd Epstein yn ddiedifar. Yn ei hunangofiant a ‘sgrifennwyd yn 1940, esboniodd bwriad a neges y cerflun ‘Christ’: My statue of Christ still stands for what I intended it to be. It stands and accuses the world of its grossness, inhumanity, cruelty and beastliness, for the World War and for the new wars in Abyssinia, China, Spain and now our new Great War.

Er treigl canrif bron, erys her y Crist talsyth cadarn hwn.

... dyro weled, drwy dy ras,

ryfeddol wawr yr oes

pan fydd gelynion daear oll

yn ffrindiau wrth y groes.

(R. Gwilym Hughes, 1910-97; CFf. 806)

F’Arglwydd Iesu Grist, fab Duw, Waredwr, bydd drugarog wrthyf. Amen.

(OLlE)

"IF YOU WANT TO KNOW THE TRUTH, I CAN'T EVEN STAND MINISTERS ..."

If you want to know the truth, I can't even stand ministers. The ones they've had at every school I've gone to, they all have these Holy Joe voices when they start giving their sermons. God, I hate that. I don't see why the hell they can't talk in their natural voice. They sound so phony when they talk. Geiriau Holden Caulfield, o’r nofel The Catcher in the Rye gan J. D. Salinger (1919-2010). Mae Holden wedi llwyr syrffedi ar y phony Holy Joes; crefydd JC World: crefydda stoji, crefyddwyr doji.

Heb amheuaeth, mae elfen phony yn perthyn i grefydd; mae ein crefydda weithiau’n doji iawn! Ond nid crefydda a chrefydd yn unig sydd doji a phony. Gall pob math o ddaliadau fod yn doji. Beth bynnag bo’n rôl mewn bywyd mae’n ddychryn o hawdd bod yn phony: nid actio’r rôl o fod yn rhiant, yn gymar, yn gyfaill, yn gymydog mor nod, ond ei chyflawni.

Gonestrwydd cymeriad yw’r unig wir linyn mesur i berson, pwy bynnag, beth bynnag ydyw: ti, fi, ni, nhw. Ein Integrity neu ddiffyg Integrity yw calon y gwir amdanom.

Dwi’n gorffen gyda geiriau George Washington (1732-1799): I hope I shall possess firmness and virtue enough to maintain what I consider the most enviable af all titles, the character of an honest man.

(OLlE)

'DEUGAIN A DEG' - TYMOR Y PASG (7)

'La cocinera' neu ‘The Moorish Kitchen Maid with the Supper at Emmaus’ Diego Rodriguez de Silva y Velásquez (1599-1660)

‘The Moorish Kitchen Maid with the Supper at Emmaus’ Diego Rodriguez de Silva y Velásquez. (1599-1660) Art Institute of Chicago

Dyma sydd yn eithriadol ddiddorol am y llun hwn: nid un llun ydyw mewn gwirionedd, ond dau!

Y gair allweddol yw’r with yn nheitl y llun. Mae Velásquez yn cymysgu’r ysgrythurol a’r beunyddiol; cawn yr oesol a’r cyfoes yng nghwmni ei gilydd: ‘Kitchen Maid with the Supper at Emmaus’.

Wedi iddynt nesáu at y pentref yr oeddent ar eu ffordd iddi, cymerodd ef arno ei fod yn mynd ymhellach. Ond meddent wrtho, gan bwyso arno, "Aros gyda ni, oherwydd y mae hi’n nosi, a’r dydd yn dirwyn i ben." Yna aeth i mewn i aros gyda hwy. (Luc 24:28,29 BCN)

Cegin; morwyn, ac yn y cefndir Iesu: Wedi cymryd ei le wrth y bwrdd gyda hwy, cymerodd y bara a bendithio, a’i dorri a’i roi iddynt. Agorwyd eu llygaid hwy, ac adnabuasant ef. (Luc 24:30,31a BCN). Awgrymir fod rhywbeth yn cael ei ddweud a’i glywed. Mae’r forwyn groenddu yn gwrando ar beth sydd yn digwydd y tu ‘n ôl iddi. Mae hi’n clustfeinio ac yn clywed Iesu’n bendithio’r bara - yn bendithio ffrwyth ei llafur hithau.

Y forwyn hon fu’n pobi’r bara; hon aeth â’r bara gyda gweddill y bwyd i’r bwrdd. Mae hi nawr yn clywed y Crist byw a bendigedig yn diolch i Dduw am ffrwyth ei llafur hithau. Rhoddir urddas a gwerth tragwyddol i’w gwaith beunyddiol hithau a’u thebyg.

... byddwch yn gadarn a diysgog, yn helaeth bob amser yng ngwaith yr Arglwydd, gan eich bod yn gwybod nad yw eich llafur yn yr Arglwydd yn ofer. (1 Corinthiaid 15:58 BCN)

F’Arglwydd Iesu Grist, fab Duw, Waredwr, bydd drugarog wrthyf. Amen.

'DEUGAIN A DEG' - TYMOR Y PASG (6)

‘Iesu’n Ymddangos i’r Disgyblion’ Duccio di Buoninsegna (m. 1319)

‘Iesu’n Ymddangos i’r Disgyblion’ Duccio di Buoninsegna (m.1319)

Museo dell'Opera del Duomo, Siena

A dyma Iesu’n dod ac yn sefyll yn eu canol, ac yn dweud wrthynt, "Tangnefedd i chwi!". Wedi dweud hyn, dangosodd ei ddwylo a’i ystlys iddynt. Pan welsant yr Arglwydd, llawenychodd y disgyblion. Meddai wrthynt eilwaith, "Tangnefedd i chwi! Fel y mae’r Tad wedi fy anfon i, yr wyf fi hefyd yn eich anfon chwi." (Ioan 20:19b-21 BCN)

Yr eiliad honno a bortreadir gan Duccio di Buoninsegna. Cwyd pob un o’r disgyblion ei law fel arwydd o ryfeddod ac addoliad. Ar y bwrdd, dau bysgodyn a phum torth fechan.

A dyma un o’i ddisgyblion, Andreas, brawd Simon Pedr, yn dweud wrtho, "Y mae bachgen yma â phum torth haidd a dau bysgodyn ganddo ..." (Ioan 6:8,9 BCN)

Mae Porthi’r Pum Mil (Ioan 6:1-15) yn arwydd o allu a bwriad Crist fel ‘bara’r bywyd’ i ddiwallu ein holl anghenion.

Meddai Iesu wrthynt, "Myfi yw bara’r bywyd. Ni bydd eisiau bwyd byth ar y salw sy’n dod ataf fi, ac ni bydd syched byth ar y sawl sy’n credu ynof fi ..." (Ioan 6:35 BCN)

Gallasai’r pysgod hefyd fod yn gyfeiriad at Iesu’n Ymddangos i’r Saith Disgybl:

Wedi iddynt lanio, gwelsant dân golosg wedi ei wneud, a physgod arno, a bara ... Daeth Iesu atynt, a chymerodd y bara a’i roi iddynt, a’r pysgod yr un modd. Dyma, yn awr, y drydedd waith i Iesu ymddangos i’w ddisgyblion ar ôl iddo gael ei gyfodi oddi wrth y meirw. (Ioan 21: 9;13,14)

Efallai mai diben y pysgod yw ein hatgoffa o’r ‘pysgodyn’! ICHTHUS. Ichthus yw’r gair Groeg am bysgodyn: Iota, Chi, Theta, Upsilon a Sigma.

Iota (i): Iesous - Iesu

Chi (kh): Khristos - Crist

Theta (th): Theou - Duw

Upsilon (u): Huios - Mab

Sigma (s): Soter - Gwaredwr

Sylwer bod 11 disgybl o gwmpas y bwrdd. 10 ddylai fod; gan fod Thomas yn absennol; Jwdas bellach wedi marw, a dim ond ar ôl yr Esgyniad y daw Mathias i gylch dethol yr Apostolion (Actau 1:12-26).

F’Arglwydd Iesu Grist, fab Duw, Waredwr, bydd drugarog wrthyf. Amen.

(OLlE)

EBRILL

'DEUGAIN A DEG' - TYMOR Y PASG (5)

Verrijzenis (Atgyfodiad) gan Anneke Kaai (gan. 1951)

Verrijzenis gan Anneke Kaai (gan. 1951)

Llyncwyd angau mewn buddugoliaeth ... i Dduw y bo’r diolch, yr hwn sy’n rhoi’r fuddugoliaeth i ni trwy ein Harglwydd Iesu Grist (1 Corinthiaid 15: 54c, 57 BCN).

Perthyn i’r llun hwn symud deinamig. Yng nghornel dde'r llun, du a brown: duwch marwolaeth, brown y pridd. Mae ymyl chwith y llun yn wyrdd - lliw bywyd, gwanwyn, egin, ffresni. Prif liw'r llun yw gwyn: goleuni, gobaith, buddugoliaeth. Y gwyn a’r gwyrdd sydd yn hawlio gofod, hwythau a orfu. Gwasgir y duwch lawr i un cornel. Yn symud, mae dwy fflach goch fwaog, un mawr ac un bach. Y pennaf ohonynt yw Iesu. Ffrydia’i fywyd o afael y tywyllwch trwy’r goleuni i fywyd newydd. Nyni yw’r fflach fwaog lai. Mae bywyd newydd Iesu yn warant o’n bywyd newydd ninnau.

... os buom ni farw gyda Christ, yr ydym yn credu y cawn fyw gydag ef hefyd (Rhufeiniaid 6:8 BCN).

F’Arglwydd Iesu Grist, fab Duw, Waredwr, bydd drugarog wrthyf. Amen.

(OLlE)

'DEUGAIN A DEG' - TYMOR Y PASG (4)

"Myfi yw'r atgyfodiad a'r bywyd. Pwy bynnag sy'n credu ynof fi, er iddo farw, fe fydd byw; a phob un sy'n byw ac yn credu ynof fi, ni bydd marw byth ..." (Ioan 11:25 BCN)

Dyma ddehongliad Piero della Francesca (1415-1492) o Atgyfodiad Iesu Grist. Dyma waith pwysicaf della Francesca - ei gampwaith. Comisiynwyd y gwaith gan awdurdodau ei dre’ enedigol, Sansepolcro yn Twsgani.

'La Risurrezione' - Piero della Francesca (1415-1492) Sansepolcro, Twsgani.

Holltir y ffresgo yn dair rhan gan Grist a’r bedd.

Yn y rhan waelod mae’r milwyr yn cysgu - y rhain sydd ar lefel llygad y gwyliwr. Sylwch ar y llythrennau sydd ar darian y milwr wrth droed Iesu: ‘S’ a darn o ‘P’ - SPQR wrth gwrs.

Sylwch yn ofalus ar y pedwar ohonynt. Ai cysgu mae'r rhain i gyd tybed? Gellid awgrymu fod y pedwar yn ymgorfforiad o bedwar ymateb posibl i’r Atgyfodiad. Gan symud o’r chwith i’r dde, mae’r cyntaf a’i ben yn ei ddwylo mewn siom a chywilydd. Mae’r nesaf yn cysgu - difaterwch ac esgeulustod. Mae’r nesaf wedyn yn gweddïo - addoliad a defosiwn. Mae’r olaf ar led mewn syndod a braw.

Sylwch ar Iesu - Ceidwad cryf. Mae ôl ei ddioddefaint arno o hyd: gwelwder a gwaed ond Crist buddugol yw hwn. Brenin byw, Arglwydd bywyd ydyw.

Sylwch, i orffen fod y coed a’r bryniau ar yr ochr chwith yn noeth, llwm a gaeafol. Yr ochr draw, mae egni’r gwanwyn wedi cydio. Mae’r coed a'r llwyni yn ei dail. Mae pobl yno’n byw: gwelir castell yn y cefndir. Mae Atgyfodiad Iesu yn atgyfodiad i bawb a phob peth.

F’Arglwydd Iesu Grist, fab Duw, Waredwr, bydd drugarog wrthyf. Amen.

(OLlE)

CYMDEITHAS DDIWYLLIANNOL EGLWYS MINNY STREET

Heno, Cinio Pen Tymor y Gymdeithas yng Nghlwb Golff yr Eglwys Newydd. Cafwyd gweld o fwyd, cwmni a hwyl yng nghwmni'r gwestai, ein cyd-aelod, Alun Guy. Diolch I bawb a fu ynglŷn â'r trefnu.