'BETHANIA': ESTHER

Os oes gennych Feibl wrth eich penelin, trowch os gwelwch yn dda i Lyfr Esther, i’r bennod gyntaf.

Llun: Diane Voyentzie

Llun: Diane Voyentzie

Mae llyfr Esther yn gampwaith - mae gennym y cnaf Haman; Esther yr arwres brydferth a dyfeisgar; a’r brenin Ahasferus, druan ohono, mae rhywbeth comig amdano, pawb yn ei dwyllo. Mae’n wir nad yw enw Duw yn y llyfr hwn yn unman, ond, yng nghysgod un o ddigwyddiadau mwyaf erchyll hanes, yr Holocost - ymgais y Natsïaid i ddifa’r Iddewon o diroedd Ewrop - mae hanes Esther yn eithriadol bwysig i’r Iddew a’r Cristion fel ei gilydd.

Fel prif weinidog y brenin Ahasferus, ‘roedd Haman yn ddigon bodlon ar ei fyd. Nesaf at y brenin, ef oedd y pwysicaf yn y deyrnas, ac ‘roedd pawb yn deall hynny. Buasai pawb yn moesymgrymu iddo...pawb ond un. Iddew o’r enw Mordecai. Wrth i bawb arall gynffonna iddo, safai hwn yn dalsyth. ‘Roedd Haman wedi blino ar ystyfnigrwydd yr Iddew yma! Penderfynodd ddial arno a phob Iddew ym Mersia. Gyda chyfrwys berswâd, argyhoeddodd y brenin fod yr Iddewon yn fygythiad i ddyfodol ei deyrnas; rhaid eu difa yn llwyr ac yn gyfan.

Wedi deall bwriad Haman, aeth Mordecai at ei gyfnither, Esther, brenhines Persia, ac erfyn arni i eiriol ar ei gŵr ar ran ei phobl. ‘Roedd Esther yn gwybod, fod y sawl a âi mewn at y brenin heb ganiatâd yn sicr o’i roi i farwolaeth. Ond er gwaethaf y perygl cydsyniodd Esther, gan ddweud os trengaf, mi drengaf. Ildiodd y brenin i swyn Esther - cyfuniad cyfrwystra a phrydferthwch yn troi cynllun dieflig Haman a’i ben i waered. Syrthiodd Haman i’w fagl ei hun. Crogwyd Haman ar y grocbren y cododd i grogi Mordecai arno.

Hyd y dydd heddiw darllenir hanes Esther mewn synagogau led led y byd yn ystod gŵyl Pwrim. Rhoddwyd ei dewrder ar gof a chadw am byth.

Ni sonnir am Esther o gwbl yn y Testament Newydd.

Ystyr Esther yw ‘seren’.

Esther 1:1-9

Gwnaeth Ahasferus wledd i’w holl dywysogion a’i weision, cadernid Persia a Media, rhaglawiaid a thywysogion y taleithiau. ‘Roedd iddi bwrpas arbennig: fel y dangosai efe gyfoeth a gogoniant ei deyrnas, ac anrhydedd a phrydferthwch ei fawredd. ‘Roedd y cymhellion yn amheus. ‘Roedd i barhau am gyfnod hir: sef cant a phedwar ugain o ddyddiau ac felly ‘roedd y wledd allan o’r cyffredin. Cafwyd ail wledd i’r bobl a saith diwrnod. Gwnaeth y frenhines Fasti wledd i’r gwragedd yn y llys.

Ond yng nghanol y rhialtwch, yr oedd un yn gall: Mordecai, disgynnydd o dylwyth Saul. Cafodd weledigaeth yng nghanol daeargryn a chlywodd lais yn proffwydo creulonderau i bobl Dduw gan ei gelynion. Yn hyr, wrth gwrs, y mae arbenigrwydd y stori. Prin y buasai sôn am wleddoedd Persia oni bai am ddisgwyliad Mordecai. Islaw sylw yw rhialtwch pobl yn aml; nid yw ond ffolineb. Yr hyn a’i gwna yn werth sylw yw bod rhywrai yn ei ganol sy’n disgwyl wrth Dduw. Gwna hynny ddigwyddiadau digon dinod yn rhai i’w cofio.

Esther 1:10-22

Yn ei feddwdod, gorchmynnodd y brenin i’w wraig ymddangos gerbron ei wahoddedigion i ddangos i’r bobloedd a’r tywysogion ei glendid hi, canys glân yr olwg ydoedd hi.

Ystyr Fasti oedd ‘gorau’. Ni ellir, meddir, ei huniaethu ag unrhyw frenhines adnabyddus mewn hanes. Yn ôl yr haneswyr Plutarch a Herodotus, arferai’r Persiaid gael eu gwragedd cyfreithiol i eistedd gyda hwynt mewn gwleddoedd, a phan aed i eithafion y gwledda gyrrwyd y gwragedd allan a gwahodd gordderch-wragedd a merched-dawnsio i mewn. Gwrthwynebodd Fasti fod yn un o’r rhai olaf hyn.

Nid stori lân a thwt yw stori Fasti, a da hynny! Nid yw Fasti yn ennill y dydd. Mewn gwirionedd, ac i bob amcan a chyfrif mae’n colli; colli safle, urddas ac enw da. Mae’n cael ei alltudio, ac yn sgil ei "Na" daw rheolau newydd caeth a chreulon i gadw gwragedd yn ei lle. Ond trwy lygaid ffydd, gwelwn rywbeth arall. Gwelwn fod dewrder Fasti yn ysbrydoli pobl eraill. Daw "Na" Fasti yn "Na" Esther ac mae esiampl Fasti yn magu hyder ym mhobl eraill i ddweud "Na".

Tybed, faint o frenhinoedd y byd hwn sydd yn arswydo rhag i ryw Fasti neu’i gilydd fynnu dweud "Na" wrthynt?

ADFENT 2018: 'O! TYRD, FLAGURYN JESSE, NAWR' (25)

Nadolig Llawen i chi gyd!

... cyflawnwyd yr amser iddi esgor, ac esgorodd ar ei mab cyntaf-anedig; a rhwymodd ef mewn dillad baban a’i osod mewn preseb, am nad oedd lle iddynt yn y gwesty. (Luc 2:7)

Tyrd i weled a chredu - yn y gwellt

Gwêl y Gair yn cysgu,

Ac yna cyhoedda’n hy

wrth y byd wyrth y beudy.

(John Gwilym Jones)

Ganwyd i chwi heddiw yn nhref Dafydd, Waredwr, yr hwn yw’r Meseia, yr Arglwydd. (Luc 2:11)

Y ddelwedd olaf yw’r pysgodyn: ICHTHUS.

FullSizeRender.jpg

Ichthus yw’r gair Groeg am bysgodyn: Iota, Chi, Theta, Upsilon a Sigma.

Iota (i): Iesous - Iesu

Chi (kh): Khristos - Crist

Theta (th): Theou - Duw

Upsilon (u): Huios - Mab

Sigma (s): Soter - Gwaredwr.

Iesu Grist, Mab Duw, Gwaredwr.

Dyma’r dydd i gyd-foliannu

Iesu, Prynwr mawr y byd:

Dyma’r dydd i gyd-ddynesu

Mewn rhyfeddod at ei grud;

Wele’r Ceidwad

Yma heddiw’n faban bach. Amen.

Gwilym R. Tilsley (1911-1997)

ADFENT 2018: 'O! TYRD, FLAGURYN JESSE, NAWR' (23)

Yr oeddent ill dau yn gyfiawn gerbron Duw, yn ymddwyn yn ddi-fai yn ôl holl orchmynion ac ordeiniadau’r Arglwydd. (Luc 1:6)

Sut y caf sicrwydd o hyn? (Luc 1:18a)

Disgynyddion Aaron oedd Elisabeth a Sachareias  (Luc 1:5-25)Ganed y ddau i deulu offeiriadol. Ganed y ddau i weinidogaeth y Deml. ‘Roedd Sachareias yn offeiriad yn y Deml. Gweinidogaeth Elisabeth oedd geni a magu plant - cynnal a chadw'r llinach offeiriadol. Mae'n debyg na fu dim byd arall yn fwy o destun gweddi i Sachareias ag Elisabeth na magu plant, ond ni atebwyd y weddi honno. Doedd neb ar eu hol i gadw fflam y llinach yng nghyn. ‘Roedd y ffaith honno, bellach, yn rhan o’r hyn oeddent; yn rhan o wead eu perthynas â’i gilydd, yn rhan o batrwm eu perthynas â Duw. Mae anobaith yn rhywbeth sy’n mynd yn arferiad. Nid gwrthod credu’r angel mae Sachareias, ond bellach, methu credu. Cawsant ei siomi cymaint, fel iddynt ddechrau disgwyl cael ei siomi. Mae yma ddarlun o grefydda ein cyfnod. Aeth anobaith yn hobi gennym. I ganol bob anobaith, daw Duw a’i newyddion da o lawenydd mawr.

FullSizeRender.jpg

Mab Sachareias ag Elisabeth oedd Ioan Fedyddiwr.

Wrth ystyried ein tueddiad i ddweud ‘na’ i Dduw gyda ni, ac ‘ie’ i Nyni-heb-Dduw, boed i ni gofio addewid yr Efengyl ym mhregethu Ioan Fedyddiwr: daeth Iesu atom, i’n bedyddio nid a dŵr, ond a’r Ysbryd Glân ac a thân (Mathew 3:11) fe ddaeth i losgi i ffwrdd popeth y gallwn gynllunio i’n hunain heb Dduw.

Yn ôl mesur ein hufudd-dod a’n hymgysegriad Arglwydd, pâr inni wybod dy ewyllys yn llwyrach, ac o’i gwybod ei gwneuthur. Amen.