'BETHANIA': JOSUA (10)

Testun y dysgu a’r trafod yn ‘Bethania’ eleni yw Llyfr Josua - un o lyfrau anoddaf y Beibl ydyw; llyfr yn drwm o ryfela, lladd a dinistr.

Josua 24:1-13

Yn y traddodiad Cristnogol cynnar disgrifir Esau, mab Isaac a Rebeca fel gŵr halogedig … a werthodd am bryd o fwyd ei freintiau fel mab hynaf (Hebreaid 12:16). Cyfeiriad yw hwn at y stori adnabyddus yn Genesis 25:29-34 lle y daw Esau adref ar lwgu ar ôl diwrnod called o waith, a gwerthu ei enedigaeth-fraint i’w frawd am bowlenaid o gawl. O’r dydd hwnnw, Jacob fyddai’n etifeddu’r addewidion a wnaeth Duw i’r Tadau, tra cyfrifir Esau yn ddyn halogedig a diegwyddor na welai unrhyw werth ym mreintiau’r cyntaf-anedig.

O gofio hyn, ni synnem pe bai Jacob yn byw mewn heulwen barhaus ac Esau yn diflannu i’r tywyllwch wedi ei lwyr anwybyddu gan Dduw. Ond, fel y mae Josua’n atgoffa’r Israeliaid, nid dyna ddigwyddodd. I Esau rhoddodd yr Arglwydd, fynydd Seir i’w etifeddu; ond Jacob a’i feibion a aethant i waered i’r Aifft (adnod 4). Cafodd Esau ddarn ffrwythlon o dir yn ymestyn o’r Môr Coch - sef gwlad Edom yng nghysgod Mynydd Seir. Ymsefydlodd ef a’i blant yno a thyfu’n genedl gref a llwyddiannus.

Ond stori wahanol oedd stori Jacob. Er mai arno ef y dibynna dyfodol y genedl - am mai ef oedd etifedd yr addewidion - nid ddaeth hawddfyd a ffyniant i’w ran. Bu’n rhaid iddo fynd i lawr o’r Aifft lle y dioddefodd ei blant bedwar can mlynedd o gaethiwed called cyn elwa o’r bendithion. Diau fod llawer ohonynt wedi dyfalu droeon pa faint gwell oedd Jacob o dderbyn yr enedigaeth-fraint os mai dyma’r canlyniadau i’w ddisgynyddion!

Yn ei bregeth olaf i’r llwythau y mae Josua yn cyfeirio at y tro rhyfedd hwn yn eu hanes. Ond yn lle pwysleisio’r anawsterau, y mae’n gofyn i’r Israeliaid ystyried y gwersi a ddysgasant. Ni fu’r caethiwed a’r crwydro’n golled i gyd o bell ffordd. Ynddynt magodd y genedl ddycnwch a dewrder. Daeth yn ymwybodol o gynllun Duw iddi a dysgu beth oedd ystyr ffydd ac ymddiriedaeth. Yn y diwedd, cyrhaeddodd yn ddiogel i wlad yr addewid.

Fel hanes Israel gynt, y mae bywyd y Cristion yn llawn treialon sy’n gallu creu amheuaeth a siomiant a phoen. Salwch, profedigaeth, tlodi, newid byd anorfod - pwy sydd heb brofi o leiaf un ohonynt, a phwy sydd heb ofyn ‘pam’?

'YMLAEN': Y SUL A'R WYTHNOS NEWYDD

Edrychwn ymlaen at yr Oedfa Foreol Gynnar (9/2 am 9:30 yn y Festri). Testun ein sylw fydd un o ffrindiau Iesu ... ond pa un? Bydd rhaid i chi ddyfalu! Dewch â chroeso.

Gweinir brecwast bach a nwyddau Masnach Deg yn y Festri rhwng y ddwy Oedfa Foreol.

Am 10:30, ein Hoedfa Foreol. Parhau yn y Festri gan barhau â’r gyfres o bregethau: Lliw a Llun. Clywsom sôn am bregeth tri phen, ond pregeth tri llun (neu efallai pedwar y tro hwn) sydd gan Owain ar ein cyfer. Gellid rhag blaen ystyried yn weddigar yr adnod gyfarwydd hon: Yr awr hon y mae yn aros ffydd, gobaith, cariad, y tri hyn; a’r mwyaf o’r rhai hyn yw cariad. (1 Corinthiaid 13:13)

Yn yr Oedfa Hwyrol (18:00) bydd Owain yn ein hannog i ystyried ymhellach neges ffydd, gobaith, cariad, y tri hyn; a’r mwyaf o’r rhai hyn yw cariad.

Nos Lun (10/2; 19:00-20:30) PIMS.

Nos Fawrth (11/2; 19:30-20:30): ‘Bethania’. Echel ein trafodaeth eleni yw ‘Josua’. Darperir nodiadau ‘Bethania’ rhag blaen ar y wefan hon bore dydd Llun.

Koinônia amser cinio dydd Mercher (12/2): Mae ‘na fwy i bryd o fwyd o gwmpas bwrdd na bodloni’r archwaeth am fwyd. Mae’n gyfle i rannu syniadau, i drafod, i gymdeithasu a dod i nabod ein gilydd yn well. Dyna sy’n digwydd yn y Koinônia misol.

'YMLAEN': Y SUL A'R WYTHNOS NEWYDD

Edrychwn ymlaen at y Sul nesaf; Sul llawn, ac amrywiol ei fendithion.

Dewch â chroeso mawr i’r Oedfa Foreol (10:30). Sgwrs i’r plant a phlantos; ‘Fe welai i gyda fy llygaid bach i …’ ac Ysgol Sul. Bydd Owain yn parhau â’r gyfres o bregethau: ‘Adnodau Ych!’. Bwriad Owain yw mynd i’r afael â’r darnau dicllon, cas rheini o’r Beibl. Gwyddom amdanynt; gwyddom fod y rhain ynghudd ym mhlygion Air disglair Duw, ond prin, os o gwbl y cyfaddefwn hynny. Echel y myfyrdod y tro hwn yw’r ddelwedd filwrol. Da fuasai darllen rhag blaen y 6ed bennod o Lyfr Josua ac Effesiaid 6:10-18.

Yn yr Oedfa Hwyrol (18:00) bydd Owain yn ein hannog i ystyried neges y ddraenen ddu. Oedfa Gymundeb fydd hon. Cawn gyfle i gydymdeimlo â’r galarus yn ein plith, a chofio’r aelodau hynny sy’n methu a bod gyda ni, gan bellter ffordd, cystudd neu henaint.

Bydd paned a nwyddau Masnach Deg yn y Festri wedi'r oedfa.

Bydd ein Diaconiaid yn cwrdd nos Lun. Gofynnwn am arweiniad Duw wrth iddynt edrych a threfnu i’r dyfodol.

Cymdeithas Ddiwylliannol Eglwys Minny Street, (4/2; 19:30 yn y Festri): “Cael dau ben llinyn ynghyd yn ystod Dirwasgiad 1930” yng nghwmni Ellen Phillips.

Babimini bore Gwener (7/2; 9:45-11:15 yn y Festri): gwên, a chroeso, cwmni a phaned i’r rhieni; ac i’r plantos: hwyl a chân, chwarae a chwerthin.

Taith Gerdded (7/2; 10:00-13:30): dros y morglawdd (manylion llawn yng nghyhoeddiadau’r Sul).

'BETHANIA': JOSUA (9)

Testun y dysgu a’r trafod yn ‘Bethania’ eleni yw Llyfr Josua - un o lyfrau anoddaf y Beibl ydyw; llyfr yn drwm o ryfela, lladd a dinistr.

Josua 22:21-34

Daw cyfle nawr i benaethiaid Gad, Reuben a hanner llwyth Manasse i’w hamddiffyn eu hunain trwy esbonio gwir ystyr yr allor ar lan yr Iorddonen a chywiro camddealltwriaeth a bu bron iddo arwain i ryfel. Pwysleisiant nad canolfan addoliad newydd mo’r allor hwn. Yn hytrach, cofgolofn ydoedd gyda thri phwrpas arbennig, pob un ohonynt yn ymwneud yn uniongyrchol â’r dyfodol.

Yn gyntaf, safai’r allor fel tyst i blant y ddwy ochr o’r undeb gwreiddiol rhwng y llwythau. Am fod yr afon yn ffurfio terfyn naturiol, hawdd fyddai i ddisgynyddion y concwerwyr golli golwg ar y ffaith ei bod i gyd o’r un gwaed ac yn perthyn i’r un bobl. Wrth edrych ar y gofgolofn, cant ei hatgoffa o’r ddolen gysylltiol rhyngddynt, dolen na ellid ei thorri, beth bynnag yr amgylchiadau. Fe ddysgent barchu ei gilydd.

Yn ail, roedd yr allor yn cysylltu plant y ddau lwyth â hanner a’r gorffennol. Nid oedd y tadau’n fodlon i’r hanes cynnar gael ei anghofio; roedd ganddo wersi pwysig i’w dysgu i bob cenhedlaeth newydd. Dylai’r plant fod yn ymwybodol o ymdrech yr arloeswyr ac yn ddiolchgar am eu haberth.

Yn olaf, tystiai’r allor i wir grefydd Israel. Ofnai’r tadau i’w plant anghofio telerau cyfamod Sinai a chael eu hudo i anghofio’r Arglwydd ac i ddilyn duwiau estron. Byddai’r gofgolofn yn eu hatgof o’u dyletswyddau crefyddol ac o’r ffaith fod gan Dduw hawl arnynt. Trwy gadw eu llygadi ar yr allor, cant ei hatal rhag crwydro, ac o ganlyniad ennyn anfodlonrwydd yr Arglwydd.

Y mae pawb ohonom yn siŵr o gydymdeimlo a hyn oll. Dyhead pennaf pawb ohonom yw bod y sawl sydd yn ddibynnol arnom yn tyfu i barchu pobl, i werthfawrogi gwersi’r gorffennol a bod yn ffyddlon i Grist.

Josua 23:1-11

Yn Israel, fel ymysg y cenhedloedd yr hen fyd yn gyffredinol, roedd grym arbennig yn perthyn i eiriau olaf arwyr y ffydd. Caent eu cofnodi’n ofalus a’u parchu. Cyn marw byddai arweinydd llwythol neu benteulu yn bendithio’i blant a’i wyrion, ac weithiau yn melltithio’i elynion. Er enghraifft, yn yr Hen Destament cawn eiriau olaf Jacob (Genesis 49), Moses (Deuteronomium 32) a Dafydd (2 Samuel 23:1-7) ac yn y Testament newydd geiriau Iesu i’w ddisgyblion cyn iddo gael ei groeshoelio (Ioan 13-17). Dyma sydd i’w gael yn nwy bennod olaf Lyfr Josua, sef pregethau ymadawol yr hen ryfelwr i’r llwythau. Ym mhennod 23 y mae ei neges yn canolbwyntio ar dri pheth: yr hyn y mae Duw wedi ei wneud; yr ymateb a ddisgwylir gan Israel; ac yn olaf, yr hyn y mae Duw am ei wneud.

Yn adnodau 3-5 y mae’r pwyslais ar y pwynt cyntaf. I Dduw, nid i Josua y mae’r clod am sefydlu’r genedl yng ngwlad yr Addewid. Canys yr Arglwydd eich Duw yw hyn hwn a ymladdodd drosoch (adnod 3). Y mae Josua am i Israel gofio sut y brwydrodd yr Arglwydd drosti yn y gorffennol.

Rhaid i ninnau gael ein hatgoffa’n barhaus i ddiolch i Dduw am ei ddaioni. Gwyddai’r Salmydd am y tueddiad sydd ym mhob un ohonom i gymryd llawer o bethau’n ganiataol a pheidio â chydnabod fod llaw Duw y tu ôl iddynt. Meddai’n fyfyrgar: Fe enaid, bendithia’r Arglwydd A phaid anghofio’i holl ddoniau (103:2). Beth sy’n llesteirio’n parodrwydd i gydnabod y rhoddwr sydd y tu ôl i’r rhodd?

'YMLAEN': Y SUL A'R WYTHNOS NEWYDD

Dros y Sul, ein braint fel eglwys fydd cael gwrando cenadwri a derbyn arweiniad gan y Parchedig Gethin Rhys (Cytûn). Gwyddom y cawn ganddo bregethu meddylgar a phregethau buddiol a bendithlawn. Gweddïwn am wenau Duw ar Oedfaon y Sul. Yn ôl ein harfer, bydd yr Oedfa Foreol am 10:30. Cynhelir yr Ysgol Sul. Bydd yr Oedfa Hwyrol am 18:00.

Nos Lun (27/1; 19:00-20:30) PIMS.

Nos Fawrth (28/1; 19:30-20:30): ‘Bethania’. Echel ein trafodaeth eleni yw ‘Josua’. Darperir nodiadau ‘Bethania’ rhag blaen ar y wefan hon bore dydd Llun.

'YMLAEN': Y SUL A'R WYTHNOS NEWYDD

Bydd Oedfaon y Sul dan arweiniad ein Gweinidog. Dewch â chroeso mawr i’r Oedfa Foreol (10:30). I’r plant a phlantos, sgwrs am fod fel un yn un. ‘Fe welai i gyda fy llygaid bach i …’ ac Ysgol Sul. Iachawdwriaeth: ddoe, heddiw ac yfory fydd hanfod myfyrdod yr Oedfa hon. Awgrymir darllen rhag blaen Rhufeiniaid 5:1-11.

Liw nos (18:00) bydd Owain yn ymdrin ag anogaeth y Salmydd (34:13,14): ... cais heddwch a’i ddilyn. Echel ei bregeth fydd ystyr a goblygiadau goddefgarwch.

Bydd y gymdeithas yn parhau yn Koinônia: swper blasus a sgwrs ddifyr mewn bwyty Eidalaidd cyfagos.

Cymdeithas Ddiwylliannol Eglwys Minny Street, (21/1; 19:30 yn y Festri): “Fy milltir sgwâr” yng nghwmni Eldrydd Williams a Geoff Thomas.

Bore Gwener (24/1; 10:00): ‘Llynyddwch’. Paned a thrafodaeth wrth ymyl llyn llonydd y Rhath. Cawn gyfle i drafod Llythyr Paul at Gristnogion Philipi.

'BETHANIA': LLYFR JOSUA (8)

Testun y dysgu a’r trafod yn ‘Bethania’ eleni yw Llyfr Josua - un o lyfrau anoddaf y Beibl ydyw; llyfr yn drwm o ryfela, lladd a dinistr.

Josua 22:1-9

Teyrngarwch Cofiwn i filwyr Gad, Reuben a hanner llwyth Manasse adael eu cartrefi y tu draw i’r Iorddonen ac ymuno â’u cydwladwyr i feddiannu Canaan. Roedd eu presenoldeb yn rhengoedd Israel yn angenrheidiol os oedd y bobl am feddiannu’r tir. Bellach, mae’r ymladd drosodd ac y maent yn cael dychwelyd at eu teuluoedd. Wrth ffarwelio â hwy yn Seilo mae Josua yn dangos ei werthfawrogiad trwy gymeradwyo eu teyrngarwch. Ni adawsoch eich brodyr, er ys llawer o ddyddiau bellach, hyd y dydd hwn, ond cadwasoch reol gorchymyn yr Arglwydd eich Duw. (adnod 3)

Roeddent wedi bod yn deyrngar i Josua, y bobl ac yn deyrngar i Dduw. Y mae’r teyrngarwch hwn, sydd wedi gwneud y fath argraff ar Josua, yn awgrymu dau beth.

Yn gyntaf, fod y milwyr yn ddibynadwy. Nid oeddent yn debygol o gefnu ar Josua a’r bobl am fod y frwydr yn galed, neu am fod ganddynt hiraeth am eu cynefin. Roeddent yn deall fod teyrngarwch yn gosod ffiniau pendant ar eu gweithgareddau. Os am fod yn driw i’r llwythau eraill, roedd yn rhaid iddynt roi anghenion y lleill o flaen eu hanghenion eu hunain. Mae’r un peth yn wir amdanom ninnau. Mae teyrngarwch i fudiad neu egwyddor neu gwmni o bobl neu unigolyn yn gosod ffiniau na ddylem eu croesi. Ni allwn wneud fel y mynnom.

Yn ail, y mae teyrngarwch y ddau lwyth a hanner i’r Arglwydd yn profi dilysrwydd eu ffydd. Roeddent wedi ymgartrefu y tu draw i’r Iorddonen am beth amser cyn i Josua ddod ar eu gofyn. Ond er eu bod yn byw ymysg pobl nad oedd yn credu’r un fath a hwy, ni chollasant eu gafael ar eu crefydd hwythau. Er bod y demtasiwn i ddilyn Baal yn eu hwynebau, cadwasant yr hyn oll a orchmynnodd Moses gwas yr Arglwydd (adnod 2). Enillodd eu ffyddlondeb barch a chlod Josua, Disgwylir i’r Cristion yntau fod yn deyrngar i’w Arglwydd yn wyneb materoliaeth yr oes. Y mae ei ffyddlondeb yn brawf o’i ffydd.

Josua 22:10-20

Wedi ffarwelio â Josua, aeth milwyr y ddau lwyth a hanner i lawr at yr Iorddonen ar eu ffordd adref. Cyn croesi, codasant allor ar lan yr afon. Er ei bod wedi ei chynllunio’n debyg i’r un oedd yn Seilo, nid allor aberthu arni a’i defnyddio’n rheolaidd mewn addoliad oedd hon. Bwriad Gad a Reuben oedd codi cofgolofn a dystiai am byth i’r ffyddlondeb i’r Arglwydd ac i’w hundeb gyda’r llwythau eraill; dyna pam y disgrifir yr allor yn allor fawr mewn golwg (adnod 10). Roeddent am i’w plant wybod am deyrngarwch eu tadau i Dduw ac i’w cyd-ddynion.

Ond fe aeth pethau o chwith. Nid fel arwydd o undod a ffyddlondeb y gwelodd y gweddill o’r llwythau'r allor. Tybiasant fod eu brodyr yn ceisio cystadlu â hwy ar faterion crefyddol trwy sefydlu cysegrle arall. Iddynt hwy, nid symbol o undod a ffydd ond o arwahanrwydd o wrthgiliad oedd y golofn yn ymyl yr Iorddonen. Yn sicr, deuai llid yr Arglwydd ar Israel gyfan am hyn (Gweler adnodau 18 a 19). Heb aros am gadarnhad o’u damcaniaeth, paratôdd arweinwyr Israel i ymladd â’u brodyr a chwiorydd a’u cosbi. Trwy drugaredd, fe’u perswadiwyd i anfon negeswyr yn lle milwyr, ac o ganlyniad cafodd y llwythau osgoi rhyfel a lladd.

Camddealltwriaeth yn seiliedig ar achlust (rumour) oedd wrth wraidd y gynnen. Sylwn ar y geiriau: A chlybi feibion Israel ddywedyd, Wel, y mae ... (adnod 11). Daethant i benderfyniad brysiog cyn sicrhau cywirdeb y ffeithiau. Mae llawer cyfeillgarwch clos wedi dod i ben oherwydd achlust a malais. Gochelwn rhag cario achlust ac achosi niwed i eraill trwy siarad gwag. Cofiwn anogaeth Paul yn y llythyr at yr Effesiaid: Nid oes yr un gair drwg i ddod allan o’ch genau, dim ond geiriau da sydd er adeiladaeth yn ôl yr angen, ac felly’n dwyn bendith i’r sawl sy’n eu clywed (4:29).

'YMLAEN': Y SUL A'R WYTHNOS NEWYDD

Edrychwn ymlaen at yr Oedfa Foreol Gynnar (12/1 am 9:30 yn y Festri). Testun ein sylw fydd dau o ffrindiau Iesu ... nad oeddent yn ffrindiau i’w gilydd! Boed hwyl a bendith.

Gweinir brecwast bach a nwyddau Masnach Deg yn y Festri rhwng y ddwy Oedfa Foreol.

Am 10:30, ein Hoedfa Foreol. Parhau yn y Festri gan barhau â’r gyfres o bregethau: Lliw a Llun. Clywsom sôn am bregeth tri phen, ond pregeth tri llun sydd gan Owain ar ein cyfer: ton enfawr; llwyd a lludw, a Heddwch yn deisyf cymod. Am wybod rhagor ... dewch â chroeso.

Ers sawl blwyddyn bellach, ‘rydym yn cynnal Gwasanaeth Plygain ar ddechrau’r flwyddyn newydd. Buom yn ei gynnal yng nghapel syml Bethesda’r Fro ond erbyn hyn eglwys hardd Teilo Sant yn Sain Ffagan yw’n cyrchfan (14:00). Y Parchedig Ddr R. Alun Evans, aelod ‘anrhydeddus’ gyda ni yn Eglwys Minny Street sydd wedi arwain ein Plygain lawer tro, a mawr ein diolch iddo ac i bawb a fu ynglŷn â’r trefnu. Hanfod y Blygain yw eich bod chi’n dod i gymryd rhan; a da fydd gweld eto’r eglwys ynghyd, o’r ieuengaf i’r hynaf, yn cymryd rhan gydag asbri. Bydd cinio yn Yr Hen Dŷ Post, Sain Ffagan cyn y Blygain (rhaid bod wedi archebu ymlaen llaw). Boed bendith a mwynhad.

Liw nos (18:00) bydd Owain yn parhau â’r gyfres ‘Hoff Adnodau’. Ein hoff adnodau fel Cristnogion; adnodau a fu, sydd ac a fydd byth yn gynhaliaeth i bobl ffydd. Rhaid, wrth gwrs, oedd dewis a dethol - tua 40 - o adnodau, ond cystal cydnabod fod y dasg o ddewis a dethol 40 o’n hoff adnodau fel Cristnogion yn anodd iawn, ond gwaith hawdd, os gwaith o gwbl wir, oedd cynnwys Salm 121, ond pa adnodau ohoni’n benodol? Bydd Owain yn troi at yr adnodau sydd orau ganddo: Dyrchafaf fy llygaid i’r mynyddoedd, o’r lle y daw fy nghymorth. Fy nghymorth a ddaw oddi wrth yr ARGLWYDD ... (121:1,2). Boed bendith.

Nos Lun (13/1; 19:00-20:30) PIMS.

Nos Fawrth (14/1; 19:30-20:30): ‘Bethania’. Echel ein trafodaeth eleni yw ‘Josua’. Darperir nodiadau ‘Bethania’ rhag blaen ar y wefan hon bore dydd Llun.

Koinônia amser cinio dydd Mercher (15/1): Mae ‘na fwy i bryd o fwyd o gwmpas bwrdd na bodloni’r archwaeth am fwyd. Mae’n gyfle i rannu syniadau, i drafod, i gymdeithasu a dod i nabod ein gilydd yn well. Dyna sy’n digwydd yn y Koinônia misol.

Babimini bore Gwener (17/1; 9:45-11:15 yn y Festri): gwên, a chroeso, cwmni a phaned i’r rhieni; ac i’r plantos: hwyl a chân, chwarae a chwerthin.