IESU, BUOST FARW DROSOF A DOES DIM OTS GEN I

‘Roedd Archesgob-Cardinal Paris yn dathlu’r Offeren; yn gwmni iddo: dau gyfaill; y naill a’r llall yn offeiriaid yng Nghadeirlan enwog Notre Dame.

Yn ei bregeth, cyfeiriodd y Cardinal at stori wir. ‘Roedd tri llanc ifanc wedi cytuno ymhlith ei gilydd i fynd i mewn i eglwys, am dipyn o hwyl, a mynd at yr offeiriad ar gyfer y Sagrafen o Gymod: cyffes yn y gyffesgell. Cytunodd y tri llanc y byddai pob un yn llunio rhestr o bechodau sylweddol i sôn amdanyn nhw.

Aeth y cyntaf i mewn a dweud, "Fy Nhad dwi ‘di dwyn o’r banc". Aeth yr ail i mewn a dweud "Dwi ‘di lladd rhywun". Pan ddaeth tro’r trydydd llanc, ceisiodd gadw wyneb syth a dweud, "Dwi ‘di dwyn o’r banc ac wedi lladd rhywun". Gan iawn a llawn sylweddoli beth oedd yn digwydd, dywedodd yr offeiriad wrth y trydydd llanc "Dyma dy benyd: dwi am i ti fynd a sefyll o flaen y groes fawr yn yr eglwys, a dwi am i ti ddweud y geiriau fydda i’n eu rhoi i ti. Dywed y geiriau dair gwaith a’u dweud mewn llais uchel."

Felly, daeth y llanc allan o’r gyffesgell, a chwerthin gyda’i gyfeillion. Aeth i’r blaen a sefyll o flaen y groes fawr - roedden nhw’n dal i chwerthin am yr hyn oedd wedi digwydd. Yna dywedodd y geiriau - yn dal fel testun hwyl - y geiriau a ddywedwyd wrtho am eu hadrodd gan yr offeiriad. "Iesu, buost farw drosof a does dim ots gen i". Yr ail waith, dywedodd y geiriau ychydig yn uwch. Y trydydd tro, sylweddolodd ei fod yn dweud y geiriau’n arafach a digwyddodd rhywbeth o’i fewn na allai egluro, a gwelodd fod y geiriau’n troi’n gwestiwn iddo ef ei hun "Iesu, buost farw drosof a does dim ots gen i (?)"

Aeth y Cardinal, oedd yn dweud y stori yn ei bregeth, ymlaen. Dywedodd wrth y bobl yn y gadeirlan "Dywedais wrthych fod y stori'n wir. Sut y gwn i? Mae’r ddau lanc o’r dyddiau gynt yn awr yn eistedd gyda fi fan yma - dyma’r ddau offeiriad sy’n dathlu’r Offeren gyda mi. Hefyd, gwn fod hyn yn wir oherwydd fi yw’r trydydd llanc. Fi oedd yr un oedd yn siarad o flaen y groes".

Yng ngoleuni'r stori, ystyriwch yn fyfyrgar y cwestiwn: "Iesu, buost farw drosof a does dim ots gen i?"

Iesu'n rhannu ein bywyd ... a dim ots gen i?

Iesu'n dwyn ein gofidiau ... a dim ots gen i?

Iesu'n dileu ein pechodau ... a dim ots gen i?

Arglwydd Iesu, mawrygaf dy enw am i ti ddod yn un â ni yn ein hangen; mawrygaf dy groes am i ti drwyddi ddileu ein pechodau a'n cymodi â'n Tad nefol; mawrygaf y fraint o'th gael yn waredwr ac yn gyfaill. Dy fywyd Di fo'n fywyd yn fy mywyd i. Amen.

EGWYL O DDEFOSIWN - DYDD GWENER Y GROGLITH

EDRYCH ... GWELD

F’Arglwydd Iesu Grist, fab Duw, Waredwr, bydd drugarog wrthyf. Amen.

Fe achubodd eraill; ni ellir ei achub ei hun. Disgynned yn awr oddi ar y groes ac fe gredwn ynddo...(Mathew 27:41 BCN)

Crefydd wyrgam, a gwleidyddiaeth bwdr yn ennill y dydd.

Y naill gyda’r llall yn drech nag ef.

Gelynion cariad yn fuddugoliaethus.

Hoeliwyd Iesu i’w groes; a gwatwar yr ysgrifenyddion a’r henuriaid llawen fel libreto i fiwsig erchyll yr hoelion.

Iesu Emaniwel.

Iesu aeth heuwr allan i hau ..., yr oedd dyn yn mynd i lawr o Jerwsalem i Jericho ...; yr oedd dyn a chanddo ddau fab ...

Iesu pum torth yn wledd, dau bysgodyn yn wyrth.

Iesu Gwyn eu byd ...

Iesu'r ffordd, y gwirionedd a’r bywyd.

Iesu'r bugail a’r ddafad ar ei ysgwydd.

Iesu ... er coffa amdanaf ...

Hoeliwyd hwn i’w groes.

Sŵn yr hoelion.

I Galfaria trof fy wyneb ... Oes rhaid?

... ac edrychant ar yr un a drywanwyd ganddynt. (Sechareia 12:10a). Rhaid edrych. Edrych a dry fy nagrau’n ffrwd o hedd.

Mewn distawrwydd ystyriwch gwpled Samuel Taylor Coleridge (1772-1834):

Lovely was the death

Of him whose life was love.

Yn dawel meddyliwch dros eiriau Iesu:

Credwch chi fi, os nad ydy hedyn o wenith yn disgyn ar y ddaear a marw, bydd yn aros fel y mae, yn ddim ond hedyn bach. Ond os bydd yn marw, bydd yn troi yn gnwd o hadau (Ioan 12:24 beibl.net).

Yn wir, yn wir, meddaf i chwi. Oni syrth y gronyn gwenith i’r ddaear, a marw, hwnnw a erys yn unig; eith os bydd efe marw, efe a ddwg ffrwyth tragwyddol (Ioan 12:24 WM).

Nodwch ar ddarn papur, neu ystyriwch yn fyfyrgar beth yw neges bennaf y Groes yn eich tyb chi.

(OLlE)

EGWYL O DDEFOSIWN - DYDD IAU CABLYD

CLEDDYF ... CWPAN

F’Arglwydd Iesu Grist, fab Duw, Waredwr, bydd drugarog wrthyf. Amen.

 ... meddai wrth ei ddisgyblion, ‘Eisteddwch yma tra byddaf fi’n mynd draw i weddïo.’ (26:26b)

Buont yng ngardd Gethsemane, gyda’i gilydd, troeon o’r blaen, ond y tro hwn ymneilltuodd Iesu oddi wrth y disgyblion. ‘Roedd ei frwydr yn un na fedrai neb arall ei gynorthwyo i’w hennill.

Daeth yn ôl at y disgyblion a’u cael hwy’n cysgu...(26:40a)

Y disgyblion yn cysgu yn sŵn ei frwydr fawr! Byddwn ofalus rhag ei beirniadu. Nid difaterwch barodd iddynt gysgu ond gofid: fe all gofid gadw person ar ddihun, ond fe all hefyd fod yn ddihangfa a fynnir gan y corff pan fo pryderon yn bygwth ei lethu’n lân. Gwyddai’r disgyblion yn iawn mor real y bygythiad; ond ni wyddant o gwbl, sut oedd ymateb i’r realiti hwnnw. Ein greddf naturiol, wyneb yn wyneb â bygythiad yw trais:

... dyma un o’r rhai oedd gyda Iesu yn estyn ei law ac yn tynnu cleddyf ... (26:51a)

Gwyliwch, a gweddïwch...(26:41a) oedd yr anogaeth, ond taro, a thorri oedd ymateb Pedr. Cleddyf; cwpan - trin y cledd neu yfed o’r cwpan - dyna’r dewis o hyd. Mae codi cledd yn haws o dipyn na drachtio o’r cwpan. Yna gadawodd y disgyblion ef bob un, a ffoi (26:56b) ...

Mewn distawrwydd ystyriwch y cwestiwn isod:

Yna gadawodd y disgyblion ef bob un, a ffoi (26:56b) ...

A buaswn innau hefyd yn eu plith?

Yn dawel meddyliwch dros eiriau Iesu:

Mae’r foment wedi dod. Dw i, Mab y Dyn, ar fin cael fy mradychu i afael pechaduriaid (Mathew 26:45b beibl.net).

... wele, y mae yr awr wedi nesáu, a Mab y dyn a draddodir i ddwylaw pechaduriaid (Mathew 26:45b WM).

Nodwch ar ddarn papur, neu meddyliwch yn weddigar am y pethau sy’n peri i chi ddigalonni a thristau ... rhannwch hwy â Duw.

(OLlE)

EGWYL O DDEFOSIWN - DYDD MERCHER YR WYTHNOS FAWR

CRAIG ... TYWOD

F’Arglwydd Iesu Grist, fab Duw, Waredwr, bydd drugarog wrthyf. Amen.

"Yr oeddit tithau hefyd gyda’r Nasaread, Iesu." Ond gwadodd ef a dweud, "Nid wyf yn gwybod nac yn deall am beth yr wyt ti’n sôn..." (Marc 14:67-68 BCN)

Hawdd yw credu mai bwriad Pedr oedd bod rhywle o fewn golwg a chlyw i Iesu: i weld y diwedd meddai Mathew wrthym (26:58). Aeth i weld sut y dibennai pethau. Cofnod Marc a ddilynir i raddau helaeth gan Mathew; a phortreadir gweithred Pedr yn y lliwiau duaf - diau mai Pedr ei hun oedd yn gyfrifol am adrodd y stori wrth Marc. Er ei ddewrder naturiol, ei gariad at Iesu, a’i awydd didwyll i’w ddilyn, methodd â dal y prawf pan ddaeth hwnnw mor sydyn ac mewn modd na ddychmygasai amdano.

Mewn distawrwydd ystyriwch y gosodiad isod:

Haws yn aml yw cyflawni gweithred o arwriaeth fawr na bod yn ffyddlon mewn pethau bach.

Yn dawel meddyliwch dros eiriau Iesu:

A’r foment honno dyma’r ceiliog yn canu. Yna cofiodd Pedr beth ddwedodd Iesu: "Byddi di wedi gwadu dy fod di’n nabod i dair gwaith cyn i’r ceiliog ganu." Aeth allan yn beichio crio (Mathew 26:75 beibl.net).

A chofiodd Pedr air yr Iesu, yr hwn a ddywedasai wrtho, Cyn canu o’r ceiliog, ti a’m gwedi deirgwaith. Ac efe a aeth allan, ac a wylodd yn chwerw-dost (Mathew 26:75 WM).

Nodwch ar ddarn papur, neu rhestrwch yn eich meddwl rhai o’r pethau - yn eich ymwneud ag eraill - sydd yn peri siom neu dristwch i chi. Rhannwch hwy â Duw.

(OLlE)

BETHSAIDA

Cymerodd hwy gydag ef ac encilio o'r neilltu i dref a elwir Bethsaida (Luc 9:10b).

'Cyfarchiad Gabriel' Jean Hey (1475-1505)

‘Bethsaida’: cyfle i drafod a dysgu am weddi; cyfnod i gyd-weddïo. Braf a buddiol bu’r gyfres hon; diolch amdani. Bu ein Gweinidog yn crynhoi heno, gan sôn yn benodol am dair deuawd.

Dyma’r cyntaf: Gweddïo a Gweddi. Awgrymodd mai peth achlysurol yw Gweddïo, ond fod Gweddi yn beth cyson. Gellid neilltuo cyfnodau; arfer gwahanol ddulliau, cyfryngau a strwythurau i Weddïo, ond mae’r gweddïo penodol ond yn bosibl ac yn ystyrlon oherwydd bod ein byw a’n bod yn weddi - cymundeb â Duw. Syniad poblogaidd am weddi yw ei bod yn debyg i ymbarél: gwell ei gadw wrth law, rhag ofn. Trwy gyfwng y cyfarfodydd hyn, daeth pwysigrwydd Gweddi: cymundeb beunydd beunos â Duw i’r amlwg. Mae’r Gweddïo yn fynegiant o’r Weddi.

Yr ail ddeuawd oedd Gweddi a Gwaith. Po fwyaf y gweddïwn, po fwyaf y dymunwn weddïo. Mae’r gwrthwyneb hefyd yn wir. Po leiaf y gweddïwn, po leiaf y byddwn yn teimlo awydd i weddïo. Felly, mae elfen o ddisgyblaeth ar ein gweddïo, gan fod ein Gweddïo’n cynnal y Weddi - ein cymundeb â Duw.

Y ddeuawd olaf heno oedd: Gweddi a’r Ysbryd. Perffeithrwydd Gweddi yw gweddi’r Ysbryd. Beth bynnag yw ein gwendidau wrth Weddïo, y mae’r Ysbryd yn ein cynorthwyo. Canys, meddai Paul, ni wyddom beth a weddïom megis y dylem; eithr y mae’r Ysbryd ei Hun yn erfyn trosom ag ocheneidiau anhraethadwy (Rhufeiniaid 8:26). Fe dry'r Ysbryd ein Gweddïo yn Weddi - cymundeb â Duw. Felly, er mynnych ofidio am natur ein gweddïau - cynnwys, cysondeb, ansawdd ac yn y blaen yn ddiddiwedd, rhaid pwyso ar yr un gwirionedd allweddol hwn: mae’r Ysbryd yn eiriol trosom.

Yn Efengyl apocryffaidd Thomas, mae stori am Iesu’n blentyn yn Nasareth, yn rhoi bywyd mewn adar clai a wnâi ei ffrindiau wrth chwarae. Mae’r pennill bach isod yn crybwyll y stori.

O! na bai iddo wneuthur gwyrth

A throi fy ngweddi wyw

Megis y troes yr adar clai

A’u gwneud yn adar byw.

Y mae’r Ysbryd yn eiriol trosom, mae’r Ysbryd ei hun yn gofyn ar ein rhan ni (beibl.net). Dyma’r bywyd sydd yn troi ein hadar clai yn adar byw.

Wedi trafod gweddi, aethom ati i weddïo. Echel ein gweddïau heno oedd ymateb Mair i gyfarchiad Gabriel: ... bydded i mi yn ôl dy air di.

Nodir o flwyddyn i flwyddyn Gŵyl y Cyfarchiad ar Fawrth y 25ain. Diben Gŵyl y Cyfarchiad yw nodi a dathlu: nodir ymweliad Gabriel â Mair, a dethlir ei pharodrwydd hithau i ymateb gan ddweud: bydded i mi yn ôl dy air di. Syrth Gŵyl y Cyfarchiad eleni ar Ddydd Gwener y Groglith (symudir yr Ŵyl felly ymlaen i ddydd Llun 4/4). Rhagfynegir Genedigaeth Iesu’n ar ddydd ei farw. Felly, yn ein cyfnod o weddi heno, plethwyd ynghyd llonyddwch, geiriau Iesu ac ufudd-dod Mair.

Dewch ataf fi, bawb sy’n flinedig ac yn llwythog, ac fe roddaf fi orffwystra i chwi. Yr wyf yn gadael i chi dangnefedd; yr wyf yn rhoi i chwi fy nhangnefedd i fy hun. (Mt 11:28 ac Ioan 14:27)

... bydded i mi yn ôl dy air di.

Yn ôl eich ffydd boed i chwi. A wyt ti’n dymuno cael dy wella? Datodwch ei rwymau, a gadewch iddo fynd. ... maddeuwyd dy bechodau ... glanhaer di, dos mewn tangnefedd. (Mt 9:29; Ioan 11:44; Mc 2:5; 1:41 a 5:34)

... bydded i mi yn ôl dy air di.

Nid wyf mwyach yn eich galw yn weision, yr wyf yn eich galw’n gyfeillion. Carwch eich gilydd. Fel y cerais i chi, felly ydych chwithau i garu’ch gilydd. Oherwydd lle y mae dau neu dri wedi dod ynghyd yn fy enw i, yw wyf yno yn eu canol. (Ioan 15:15; 13:34 a Mt 18:20)

... bydded i mi yn ôl dy air di.

... fe ofynnaf finnau i’m Tad, ac fe rydd ef i chwi Eiriolwr arall i fod gyda chwi am byth. (Ioan 14:16)

... bydded i mi yn ôl dy air di.

Myfi yw’r winwydden; chwi yw’r canghennau. Y mae’r hwn sydd yn aros ynof fi, a minnau ynddo ef, yn dwyn lawer o ffrwyth, oherwydd ar wahân i mi ni allwch wneud dim. Yr wyf fi wedi dod er mwyn i bobl gael bywyd, a’i gael yn ei holl gyflawnder. (Ioan 15:5 a 10:10)

... bydded i mi yn ôl dy air di.

Bu 'Bethsaida' eto'n fendith.

EGWYL O DDEFOSIWN - DYDD MAWRTH YR WYTHNOS FAWR

BRAD ... BARA

F’Arglwydd Iesu Grist, fab Duw, Waredwr, bydd drugarog wrthyf. Amen.

Yr oedd ei fradychwr wedi rhoi arwydd iddynt gan ddweud, "Yr un a gusanaf yw’r dyn; daliwch ef a mynd ag ef ymaith yn ddiogel." (Marc 14:44 BCN)

Canys myfi a dderbyniais gan yr Arglwydd yr hyn hefyd a draddodais i chwi; bod i'r Arglwydd Iesu y nos y bradychwyd ef gymryd bara...(1 Corinthiaid 11:23 WM).

Yn ôl Paul, amod gweld gorau'r noson honno yw cofio'r gwaethaf: amod cofio'n iawn yw cofio'r brad. Rhaid cofio i'r Arglwydd Iesu y nos y bradychwyd ef gymryd bara.

Y noson honno, 'roedd dau brif gymeriad yn y ddrama - Iesu a Jwdas. Camgymeriad buasai canolbwyntio'n sylw ar Jwdas ac anghofio'r Iesu; ond ni ddylid chwaith ganolbwyntio ar Iesu ac anghofio Jwdas. Rhaid ystyried y brad a'r bara.

Clywch Paul yn datgan neges fawr y brad a’r bara: eithr lle yr amlhaodd y pechod, y rhagor amlhaodd gras...(Rhufeiniad 5:20b WM).

Er gwaethaf brad...bara.

Er gwaethaf casineb...cariad.

Er gwaethaf y tywyllwch...goleuni.

Er gwaethaf brad Jwdas, a phob Jwdas ar ei ôl...bara.

Bara ar waethaf brad yw'r bara mae Iesu yn ei dorri ac yn cynnig i ni, a hynny am mai Efe Ei hun yw'r bara: bara'r bywyd.

Mewn distawrwydd ystyriwch y cwestiwn isod:

Ym mha fodd y gellir bradychu Iesu o hyd?

Nodwch ar ddarn papur, neu rhestrwch yn eich meddwl mudiadau, sefydliadau ac elusennau - lleol a byd-eang - sydd ar waith ymhlith pobl newynog ac anghenus.

(OLlE)

CAPERNAUM

Pan aeth hi’n hwyr, aeth ei ddisgyblion i lawr at y môr, ac i mewn i gwch, a dechrau croesi’r môr i Gapernaum. Yr oedd hi eisoes yn dywyll...Yna, wedi iddynt rwyfo am ryw dair neu bedair milltir, dyma hwy’n gweld hwy’n gweld Iesu... (Ioan 6: 16,17 a 19)

... gwedy elwch tawelwch vu ...

Gan ymddiheuro i'r bardd Aneirin, cystal cyfaddef mai profiad felly oedd ‘Capernaum’ heno. Wedi elwch PIMS tawelwch vu. Tawelwch, a drodd yn llonyddwch: defosiwn, gweddi a myfyrdod ar derfyn dydd.

Y Weddi yn Gethsemane (Mathew 26:36-46) oedd testun ein sylw heno. Gweddïo’n feunyddiol - yn gyson - a gweddïo ar adegau tyngedfennol oedd arfer Iesu trwy gydol ei weinidogaeth.

Wrth gofio’i riddfannau’n yr ardd (Thomas Lewis, 1760-1842; CFf.:519) mae’n rhaid bod yn ddefosiynol-dawel oherwydd ‘rydym yn clustfeinio ar weddi bersonol Iesu, a’r weddi bersonol honno’n codi o ddyfnder calon ei ofid ac ofn. Abba! Dad! meddai. Nid Ein Tad bellach, ond Fy Nhad, a hynny deirgwaith (26:39; 42 a 44). Fy Nhad, os yw’n bosibl, boed i’r cwpan hwn fynd heibio i mi ... Yn yr Hen Destament gallasai ‘Cwpan’ dynodi bendith Duw: y mae fy nghwpan yn llawn (Salm 23:5b; gweler hefyd Salm 16:5 a 75:8), ond ymhlith y proffwydi, delwedd negyddol ar y cyfan yw ‘Cwpan’. Soniai Eseia am gwpan llid yr ARGLWYDD Dduw (51:17); mae Eseciel yn sôn am gwpan dinistr ac anobaith (23:33) ac i Jeremeia mae ‘Cwpan’ yn ddarlun o farn Duw (49:12). Trosiad am y Groes yw’r ‘Cwpan’ yng ngweddi Gethsemane. Cosb greulonaf yr hen fyd ar gyfer y troseddwyr gwaethaf oedd croeshoeliad, ac ‘roedd ar Iesu ofn yr artaith a’r boen.

Awgrymir serch hynny nad ofn y boen a’r dioddef oedd y pennaf yn ei feddwl, ond ofn ein gwaethaf ni fel pobl. Arswydai Iesu rhag gweld a phrofi pechod y ddynoliaeth yn disgyn i’w nadir eithaf, gwaethaf, creulonaf. Dyna yw’r Groes - yr amlygiad cliriaf a phennaf o’r anrhefn sydd ynom fel pobl. Ond, mae’r Groes hefyd yn amlygiad clir a phendant o gariad gwaredol Duw cariad yw.

... pa dafod all dewi am hyn?

Pa galon mor galed na thodd?

(Thomas Lewis, 1760-1842; CFf.:519)

... ond nid fel y mynnaf fi, ond fel y mynni di (Mathew 26:39).

Cylch oedd bywyd Iesu - cylch ag iddo ganolbwynt: Myfi a’r Tad, un ydym (Ioan 10:30). Ond elips yw siâp ein bywyd ni. Elips y mae iddo ddau ffocws - ewyllys Duw a’r ewyllys personol, hunanol. Po bellaf oddi wrth ei gilydd yw’r ddau ffocws, lleiaf tebyg i gylch yw’r elips. Po agosaf at ei gilydd y dônt, mwyaf tebyg i gylch yw elips ein byw. Fe wyddai Paul am y dynfa rhwng y ddau ffocws: Canys ni wyf yn gwneuthur y peth da yr wyf yn ei ewyllysio, ond y drwg yr hwn nid wyf yn ei ewyllysio, hynny yr wyf yn ei wneuthur (Rhufeiniad 7:19 WM). Yn ei bregeth nos Sul (20/3) bu’r Parchedig Densil Morgan yn sôn am bwysigrwydd tröedigaeth. O dderbyn mai elips yw siâp ein byw, gwyddom nad gwaith un foment yw’r troi hwn at Grist ond gwaith beunydd, beunos nes dod i’r fan lle cyffeswn gyda Paul: ... eithr byw ydwyf; eto nid myfi, ond Crist sydd yn byw ynof fi ... (Galatiaid 2:20 WM).

Buddiol ‘Capernaum’ heno. Wedi elwch prysurdeb y dydd, cawsom, yng nghwmni’n gilydd gyfle i ganfod o’r newydd tawelwch yr hedd na ŵyr y byd amdano. (Elfed,1860-1953)

PIMS

Thema'r mis yw '7', ac o'r herwydd bu Owain, Geraint, Hefin a ... Gruff (croeso calon iddo yn ôl i'n plith, ag yntau wedi dychwelyd o'r brifysgol - gwych iawn oedd cael ei gwmni) yn arwain y PIMSwyr trwy saith diwrnod yr Wythnos Fawr. Paratowyd taflen gan y Gweinidog - taflen llawn posau a thasgu; un i bob dydd.

Dyma, er enghraifft, tasg Sul y Blodau, a phos Dydd Gwener y Groglith:

Y prif fwynhad oedd rhannu bara a gwin i gofio Nos Iau Cablyd ...

Yn gylch o 13: rhannu bara a gwin

... a llonyddwch Sadwrn y Pasg. Bu'n rhaid iddynt liwio, mewn perffaith dawelwch, heb na siffrwd na phiffian chwerthin, ac er mawr syndod ... llwyddasant!

Llonyddwch lliwio Sadwrn y Pasg

Noson fuddiol a da yn gorffen gyda donuts, ond pam, mynnai rhai nad oedd gennym fyns y grog!? Wel wir! 'Does dim plesio rhai!